بررسي اثبات جواز تغيير جنسيت با تكيه بر قاعده نفي عسر و حرج

فقه و مباني حقوق اسلامي

3/4/2021 12:00:00 AM

جنسيت در اسلام داراي اهميت بسيار و تعيين‌كننده بسياري از تكاليف و حقوق است. افراد با نقش‌پذيري هويت جنسي، زندگي خود را رقم مي‌زنند و به‌عنوان زن يا مرد وظايف مختص به خود را انجام مي‌دهند؛ اما در جامعه افرادي وجود دارند كه يا ازلحاظ جسمي و يا ازنظر روحي دچار اختلال و مشكل جنسي هستند بنابراين در ايفاي نقش خود دچار معضلات و مشكلات فراواني شده‌اند. يك گروه از اين افراد كه ازنظر جسمي دچار ابهام در جنس هستند به خنثي يا هرمافروديت مشهورند. گروه ديگر كه تحت عنوان ترانس‌سكشوال از آن‌ها ياد مي‌شود ازنظر جسمي كاملاً سالم ولي ازلحاظ روحي و رواني جنسيت خويش را قبول ندارند و آن را انكار مي‌كنند. هر دو گروه از افراد قادر به زندگي عادي نيستند و نمي‌توانند به‌عنوان يك فرد از اجتماع زندگي طبيعي داشته باشند بنابراين خواستار تغيير جنسيت خويش هستند. با توجه به نقش و اهميت جنسيت در جامعه انساني، پرداختن به مسائل پيرامون اين مهم از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. نوشتار حاضر، پژوهشي توصيفي ـ تحليلي و حاصل تحقيقات كتابخانه‌اي است. در اين پژوهش پيرامون اثبات جواز تغيير جنسيت از ديدگاهي متفاوت پرداخته شده است. با توجه به اين‌كه تغيير جنسيت مسئله‌اي نوظهوري است كه در قرن اخير رخ نموده است اما باعث به وجود آمدن مسائل جديد فقهي و حقوقي بسياري شده است. ازنظر فقهي، همواره اين پرسش مطرح است كه تغيير جنسيت جايز است يا خير؟ به‌صورت كلي، سه ديدگاه در اين زمينه وجود دارد؛ ممنوعيت مطلق، مشروعيت مطلق و مشروعيت مشروط. فقهاي اهل سنت و تعدادي از فقهاي شيعه، قائل به ممنوعيت و حرمت اين عمل در افراد ترانس‌سكشوال هستند. عمده دليل آن‌ها، حرمت تغيير در ما خلق‌الله است. گروه ديگري از فقها معتقدند تغيير جنسيت به صورت مطلق جايز است و براي اثبات ادعاي خود به بعضي از اصول فقهي از جمله اصل حليت و اباحه استناد كرده‌اند. با توجه به اين‌كه نظريه مشروعيت مشروط با واقعيت‌هاي علم پزشكي منطبق‌تر است؛ نظريه پذيرفته در بين اكثر فقهاي شيعه همين است. طبق اين نظريه كساني مي‌توانند اين عمل را انجام دهند كه از لحاظ جسمي، روحي و رواني دچار مشكل شديد جنسي باشند و پزشك متخصص عمل جراحي را تنها را معالجه و درمان براي اين گروه از افراد بداند. قاعده نفي عسر و حرج، يكي از قواعد مهم فقهي است كه هر گاه پاي حرج و سختي به ميان آيد با توسل و تكيه به اين قاعده، حكم حرجي از مكلف برداشته مي‌شود. افراد متقاضي تغيير جنسيت در سختي و تنگنا غير قابل تحمل قرار دارند طوري كه بقا در وضعيت فعلي براي آن‌ها حرج و مشقت فراواني دارد. اين افراد گاهاً به خاطر فشار روحي و رواني موجود اقدام به خودكشي مي‌كنند. بنابراين اين افراد مي‌توانند براي رهايي از آشفتگي و بلا تكليفي و رسيدن به آرامش با توسل به اين قاعده تغيير جنسيت دهند تا به آرامش و نشاط برسند.

176511

دانشگاه اردکان

غفوري چرخابي حسين ghfoori charkhabi housan