بررسي عشق در دفتر سوم مثنوي معنوي و تطبيق آن با ايمان در قرآن كريم

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

آدمي موجودي است كه داراي حالت‌هاي روحي و رواني است اين حالت‌هاي روحي گاه در بحث دين مطرح است و گاه در بحث احساس. در بحث ديني اين حالت‌هاي روحي به شكل ايمان نمايان است و در بحث احساس به‌صورت عشق ظهور و بروز مي‌نمايد. ايمان همان حالت‌هاي روحاني و دگرگوني نفس است و عشق نيز قلب عاشق را تسخير مي‌كند. روح انسان مقوله بسيار مهمي است زيرا اگر به نيازهاي روح توجه درخور شود باعث شادابي جسم است. ايمان حقيقي آن حس و اعتقادي است كه سرشار از امنيت، شادي، رضا، صداقت، شكرگزاري و محبت است. فرد مؤمن همواره راضي به رضاي معبود است و به او يقين دارد و تسليم خواست و اراده اوست و عشق نشانه بالاترين رابطه احساسي و عاطفي ميان انسان و خداست و عاشق همواره مي‌كوشد كه رضاي معشوق را كسب كند و دل درگرو خواست او مي‌سپارد. هر دو اين مقولات ازجمله ادراكات قلب مي‌باشند. گر چه در طول تاريخ نظرهاي مختلفي درباره اين دو مقوله گفته‌ شده است و هركدام از آن‌ها قابل‌احترام است و در زمانه خود بسيار درخور توجه بوده است اما با توجه به پيشرفت روزبه‌روز معنويت و افزايش بينش آگاهانه انسان‌ها اين ادراكات نيز درخور تغيير و تحول است و همواره نظري مخالف، موافق و ممتنع وجود دارد. گاهاً ايمان و عشق را دو مقوله مجزا از هم دانسته‌اند و گروهي نسبت دادن عشق به خداوند را امري قبيح مي‌دانند؛ اما بااين‌همه از نگاه قرآن كريم و ويژگي‌هاي كه براي ايمان و انسان مؤمن مطرح شده است اين‌گونه استنباط مي‌شود كه ظاهراً رابطه نزديكي ميان ايمان و عشق وجود دارد. در اين پژوهش با اتكا به ويژگي‌هايي كه براي انسان مؤمن از طريق آيات قرآن و انسان عاشق از طريق ابيات مثنوي بيان شده است، چنين فهميده مي‌شود كه مقوله ايمان و عشق در خيلي از آن ويژگي‌ها معنايي نزديك به هم دارند و اينكه آن دو را از گذشته تاكنون به‌صورت مستقل به كار مي‌برده‌اند شايد به‌اين‌علت بوده است كه هر يك راهي براي شناساندن حقيقت وجود خداي متعال بوده است به‌نحوي‌كه مولوي به‌رغم تكيه اساسي جهان‌نگري خود بر مقوله عشق و عاشقي از مفهوم ايمان هم در ابياتي متعدد ياد كرده است هرچند كه مراد او از ايمان هم ايماني در سطح عوام و ظاهرگرايي نبوده است بلكه ايماني از سر عشق و شورمندي و ادراك باطني امور بوده است. بااين‌حال قرآن هم از طريق كاربرد ماده محبت و حب شديد مخاطبان خود را در جهان‌نگري همسوي با نگرش عرفاني و حالت‌هاي عاشقان حقيقي قرار داده است، به‌گونه‌اي كه نمي‌توان به‌سادگي مدعي حذف مفهوم عشق از بينش عام قرآني شد همان‌طور كه نمي‌توان به‌سادگي مدعي حذف مفهوم ايمان قلبي از مجموعه زيست جهان مولوي شد.

180152

دانشگاه وليعصر رفسنجان

محسن پورمختار-محمد نجفي

علوم و قرآن و حديث

احمد قرائي