سنجش تحولات فضايي پايتخت هاي نفتي مطالعه موردي كلانشهر تهران

كارشناسي ارشد

فضاي شهري را در واقع مي¬توان توليدي اجتماعي ـ اقتصادي دانست كه بازتابي از كاركردهاي سياسي و اقتصادي مسلط بر جامعه است. فرآيندها و ساختارهاي اقتصادي ـ اجتماعي گوناگون، منجر به شكل-گيري فضاهاي متفاوت در سطح شهرها خواهند شد. كشورهاي صادركننده نفت، تفاوت بنياديني از منظر فرآيندهاي اقتصادي، و اقتصاد سياسي با ساير كشورها دارند. با ورود درآمدهاي نفتي به چرخه¬ي اقتصاد اين كشورها، انباشت مازاد سرمايه شكل¬ گرفته و چرخه¬هاي سرمايه در اين كشورها دچار استحاله مي¬شود كه اين امر جريان سرمايه را بيش¬تر به سمت محيط مصنوع شهري سوق مي¬دهد. بنابراين انتظار مي¬رود كه درآمدهاي نفتي نقش اصلي را در فرآيند تحولات و توليد فضاي شهري در اين كشورها ايفا كند. در اين ميان پايتخت¬هايِ نفتي به علت تمركز هم¬زمان سياسي، اقتصادي، اجتماعي و نهادي بيش¬ترين تأثير را از اين درآمدها مي¬پذيرند. بنابراين در اين پژوهش كلان¬شهر تهران به¬عنوان مطالعه موردي انتخاب شده است. در اين پژوهش مهم¬ترين هدف، اثبات و شناسايي نوع رابطه بين درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران و محوري¬ترين پرسش حول يافتن وجود ارتباط بين اين دو مؤلفه است. از اين¬رو اين پژوهش با استفاده از روش پژوهش تركيبي (توصيفي ـ تحليلي) و استفاده از داده¬ها و اسناد كتابخانه¬اي، با استخراج متغيرهايي از فصل مباني نظري و ادبيات پژوهش به بررسي و تحليل وجود ارتباط بين دو مؤلفه¬ي درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران پرداخته است. براي بررسي وجود رابطه¬ي معنادار بين اين دو مؤلفه از ضريب همبستگي پيرسون و رگرسيون خطي ساده استفاده شده و هم¬چنين به منظور تحليل پيامدهاي اين ارتباط بر توليد فضا در كلان¬شهر تهران، روش توصيفي به¬كار گرفته شده است. از نتايج و دستاوردهاي اين پژوهش، اثبات وجود رابطه¬ي معنادار، مستقيم و با شدت همبستگي شديد بين دو مؤلفه¬ي اصلي درآمدهاي نفتي و توليد فضا در كلان¬شهر تهران با استفاده از شاخص¬هاي استخراج شده است. هم¬چنين بانك¬ها، دولت¬ و شهرداري در ورود سرمايه به چرخه توليد فضا در كلان¬شهر تهران به¬عنوان كنش¬گرها و ذي¬نفع¬هاي اصلي شناسايي شده¬اند. افزايش شاخص دسترسي به مسكن، كالايي شدن فضاي شهري و قطب¬بندي اجتماعي و فضايي پيامدهاي ورود سرمايه ناشي از وجود درآمدهاي نفتي به چرخه توليد فضا در كلان¬شهر تهران است. واژه‌هاي كليدي: درآمدهاي نفتي، توليد فضا، چرخه سرمايه، كلان¬شهر تهران،

190346

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي شهرسازي - برنامه ريزي منطقه اي

دكتر رضا خيرالدين