بازيابي ديناميكي تراز درياچه اروميه مبتني بر جيره بندي و تحليل سري هاي زماني

كارشناسي ارشد

درياچه¬ي اروميه بزرگ¬ترين پهنه¬ي آبي كشور و دومين درياچه¬ي آب شور جهان است كه علاوه بر اهميت ويژه¬ي زيست¬محيطي در سطح ملي و بين¬المللي، از ارزش¬هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بسياري برخوردار است. اين درياچه هم اكنون با كاهش شديد تراز آب و افزايش ميزان شوري روبروست كه علاوه بر داشتن اثرات مخرب در مسائل مختلف زيست¬محيطي، اقتصادي، اجتماعي، سلامت و بهداشت مناطق پيرامون درياچه، اثرات قابل توجهي در مقياس¬هاي فرامنطقه¬اي دارد. يكي از عوامل مهم كاهش تراز درياچه¬ي اروميه مديريت نامناسب منابع آب در اين حوضه و برداشت¬هاي بي¬رويه بوده است؛ لذا تلاش در راستاي ارائه¬ي مدلي براي بازتخصيص منابع آب در سطح حوضه با هدف بازيابي تراز درياچه، گامي مهم در جهت كمك به تصميم-گيران و مديران منابع آب اين حوضه است. هدف اصلي از انجام اين مطالعه ارزيابي امكان بازيابي ديناميكي تراز درياچه¬ي اروميه، با اعمال جيره¬بندي نيازهاي آبي حوضه¬ي آبريز درياچه است. در اين راستا چندين گام اساسي در مسير رسيدن به هدف مورد نظر برداشته شده است. در گام اول سري¬هاي زماني درازمدت آورد طبيعي ماهانه¬ي رودخانه¬هاي مهم اين حوضه به صورت مصنوعي توليد شده است. به اين منظور با توجه به وسعت حوضه، رويكرد اين مطالعه به صورت توليد سري¬هاي زماني مصنوعي براي كل آورد طبيعي سالانه¬ي ورودي به درياچه با استفاده از مشاهدات و سپس استفاده از مدل¬هاي تفكيك براي توليد سري¬هاي زماني آورد طبيعي ماهانه¬ي هر يك از رودخانه¬هاي مهم بر مبناي مشاهدات است. در اين روند وابستگي¬هاي زماني و مكاني موجود بين سري¬هاي مشاهداتي حفظ شده است. نتايج حاصل از تحليل و ارزيابي سري¬هاي توليدشده نشان داده است كه مشخصه¬هاي آماري مهم موجود در داده¬هاي مشاهداتي با سطح اطمينان 90% در داده¬هاي توليدي حفظ شده و در نتيجه كفايت و دقت آن¬ها مورد تأييد قرار گرفته است. در گام دوم سيستم منابع- مصارف حوضه¬ي آبريز درياچه¬ي اروميه براي وضع موجود و هم¬چنين تحت شرايط توسعه به صورت نيمه¬توزيعي با استفاده از نرم¬افزار WEAP شبيه¬سازي شده است. بنابراين امكان ارزيابي اثرات استراتژي جيره¬بندي تأمين نيازها فراهم گرديده است. در گام سوم به منظور بازتخصيص منابع آب بر مبناي جيره¬بندي و بررسي تأثير آن بر تراز درياچه از منحني¬هاي فرمان جيره¬بندي كه پيشتر توسط مطالعات عرفانيان (1391) براي حوضه¬ي آبريز درياچه¬ي اروميه توسعه يافته، استفاده شده است. نتايج نشان داده است در شرايطي كه هيچ گونه برنامه¬اي جهت بازيابي درياچه در نظر گرفته نشود، شرايط بحراني حاكم بر درياچه نه تنها بهبود نخواهد يافت بلكه درياچه به سمت خشك شدن پيش خواهد رفت. در حالي كه با اعمال جيره¬بندي¬ها در سطح حوضه، سطح تراز مورد انتظار درياچه تا حدود تراز اكولوژيك افزايش يافته و در نتيجه آسيب¬پذيري سيستم (ناشي از پايين بودن سطح تراز درياچه) حدود 5/85% كاهش و اعتمادپذيري سيستم (در جهت مطلوب بودن سطح تراز) 77% افزايش پيدا كرده است.

190353

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي آب

دكتر عباس افشار - دكتر حسين عليزاده