بررسي و تبيين قواعد حاكم بر شهر خود سازمانده و كاربست آن در برنامه ريزي شهري مورد پژوهش: محمد شهر- استان البرز

كارشناسي ارشد

برنامه¬ريزي فعاليتي است كه به دنبال كاهش تعارضات ميان كنشگران و ايجاد مطلوب‌هاست. در جوامع امروزي شهر به‌عنوان يك شبكه‌اي از كنشگران در جريان است كه هريك از عوامل شبكه با توجه به جايگاه خود، فعاليتي را آغاز مي‌كند. اين موضوع فرايند برنامه‌ريزي را بسيار پيچيده مي‌كند. بنابراين مي‌توان برنامه¬ريزي را فرايندي تصور كرد كه همواره تحت تأثير تصميمات موازي است و افراد وابسته به قدرت خود در شبكه به دنبال اجرايي كردن اين تصميمات هستند. اين امر در صورت حذف و ناديده گرفتن هر يك از عوامل، برنامه‌ريزي را در رسيدن به مطلوب‌ها سخت مي‌كند. شهرهاي متداول امروزي كه با رابطه قوي و جايگاه مشخص دولت و برنامه‌ريز دولتي تعريف مي‌شود، سبب شده است كه شهرهايي به وجود بيايد كه در آن گروه‌هاي اجتماعي جايگاهي نداشته باشند، در مقابل عملكرد اين نوع برنامه‌ريزي، شبكه‌اي از كنشگران به تصميمات خود جامع عمل پوشانده و با درك شهر به‌عنوان يك سيستم خودسازمان‌ده به برنامه¬ريزي براي شهر پرداخته‌اند. محمد شهر ازجمله شهرهاي است تا سال 1390 بدون برنامه دولتي بوده و گروه هاي موثر محلي دست به برنامه ريزي براي شهر زده اند. فرض اصلي اين پژوهش بر اين مبنا استوار است كه با مطالعه اجتماعات خودسازمانده مي‌توان به رويكرد مناسب برنامه¬ريزي شهري دست يافت. در راستا رسيدن به هدف پژوهش، به بررسي محمد شهر و ساختار اجتماعي آن با توجه به شاخص‌هاي خودسازماندهي پرداخته شده است تا ارزيابي شود كه محمد شهر تا چه ميزان به‌عنوان يك سيستم خودسازمانده عمل مي‌كند. به همين منظور مصاحبه نيمه ساختاريافته با سه دسته از گروه‌هاي دخيل در فرايند برنامه‌ريزي شهر يعني مردم محلي، نخبگان محلي و مسئولين شهري به تعداد 27 نفر صورت گرفته است. پس از انجام مصاحبه‌ها با رويكرد پژوهش كيفي و روش تحليل گفتمان به واكاوي مصاحبه‌ها پرداخته شده تا قواعد حاكم بر محمد شهر شناسايي شود، درنهايت در جهت بررسي ميزان قرابت و انطباق اين قواعد با شاخص‌هاي خودسازماندهي به سنجش سازگاري ميان اين قواعد و مقوله‌ها با شاخص‌ها پرداخته شده درنهايت براي حصول يك الگوي مناسب برنامه¬ريزي اين قواعد و مقوله‌ها ارزيابي و مؤلفه‌هاي برتر شناسايي شده است. در اين مطالعه نشان داده شده كه چگونه محمد شهر به‌عنوان يك سيستم خودسازمانده دست به برنامه‌ريزي مي‌زند و چه عواملي در اين برنامه‌ريزي نقش مهم‌تري ايفا مي‌كنند، درنهايت با رسيدن به اين پاسخ رويكرد مناسب برنامه‌ريزي شهري تعريف مي‌شود. واژه‌هاي كليدي: برنامه¬ريزي، خودسازماندهي، محمد شهر

190508

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر خيرالدين

برنامه ريزي شهري

دكتر مفيدي شميراني