طراحي وسيله اي هوشمند براي آگاهي از وضعيت نامناسب بالاتنه

كارشناسي ارشد

چكيده دردهاي اسكلتي- عضلاني يك موضوع مهم در دنياي امروز و يكي از بزرگ‌ترين مشكلات بهداشت شغلي كشور‌هاي رو به رشد است. در مشاغل اداري نيز، به علت فشارهاي ناشي از پوسچرهاي نادرست طولاني‌مدت، اين دردها شايع است. تعداد بي¬شماري از افراد شاغل با وضعيت نشستۀ پشت ميز، بعد از گذشت زمان از دردهاي ناحيۀ پشت، ستون فقرات و گردن شكايت دارند. براي محافظت اندام¬هاي اسكلتي- عضلاني بالاتنه، متخصصين و كارشناسان مربوطه راه¬كارهاي متفاوتي از قبيل آموزش انجام حركات كششي در بين ساعات كار در حالت نشسته پشت ميز، بلند شدن هر20 دقيقه يك‌بار و حركت كردن به‌اندازۀ چند قدم، استفاده از تجهيزات پيشگيري‌كننده و فعاليت¬هاي ديگري از اين قبيل پيشنهادشده است. همچنين براي افراد مبتلابه عارضه¬هاي اسكلتي- عضلاني ناشي از تكرار حالت¬هاي نامناسب بدن (بالاتنه) در وضعيت نشسته پشت ميز، استفاده از انواع گردن بندهاي طبي و قوز بندهاي طبي پيشنهاد مي-شود. با بررسي راه‌كارهاي موجود و مطالعاتي كه بر روي كاربران انجام شد، عدم پاسخگويي آن‌ها مشخص گرديد. هدف از اين پژوهش طراحي محصولي هوشمند است كه كاربرد آن در جهت كنترل و آگاهي از دامنه حركت بالاتنه در موقعيت نشسته پشت ميز كار مي‌باشد. با توجه به آسيب¬هاي وارده بر بدن در طول زمان با قرار گرفتن در موقعيت نادرست اسكلتي- عضلاني پشت ميز كار، اين وسيله مي¬تواند نقش هشداردهنده براي حفظ سلامت قسمت بالاتنه و پايداري موقعيت درست و سالم آن در زمان¬هاي طولاني كار باشد. درروند تحقيقات پژوهش حاضر دو سؤال پژوهشي به ترتيب «آيا استفاده از وسايل پيشگيري-‌كننده و كمك درماني مناسب گردن و ستون فقرات براي وضعيت نامناسب بدن مؤثر هستند؟» و «تكرار كدام‌يك از انواع هشداردهنده‌ها در وسيله طراحي‌شده باعث كاهش توجه كاربر نمي-شود؟» موردبررسي قرارگرفته است. همچنين فرضيۀ پژوهشي «بين آگاهي از وضعيت بدن در هنگام كار و ميزان كنترل فرد روي حالت نشستن ارتباط معنادار وجود دارد.» مطرح‌شده كه در جهت رد و اثبات آن آناليز و تحليل‌شده است. يافته¬هاي تحقيقات نشان دادند كه تجهيزات پيشگيري‌كننده و كمك درماني، در پاسخگويي كامل به نياز كاربران موفق نبوده¬اند. از طرف ديگر طي مطالعات انجام‌شده براي ايجاد آگاهي فرد نسبت به وضعيت بدن خود نياز به يك هشدار-دهنده است. بر اساس نتايج آزمايشاتي كه بر روي كاربران انجام شد هشدار از نوع لرزشي با تحريك حس لامسه بيشترين كارايي را در طولاني‌مدت دارد. همچنين مشخص بين آگاهي از وضعيت بدن و كنترل روي حالت نشستن ارتباط معنادار وجود دارد. با توجه به بررسي¬هاي انجام‌گرفته در طول تحقيق و بازخوردهاي به‌دست‌آمده از كاربران و كارشناسان مربوطه محصولي با ويژگي¬هاي مورد تأييد كاربران و مؤثر، طراحي‌شده و مدل عملكردي آن ساخته‌شده است. طراحي با رويكرد كاربر محور انجام شد و بر اساس آن در هر مرحله طراحي برتر و مدل عملكردي آن مورد ارزيابي از طرف كاربران و همچنين كارشناسان قرار گرفت، تا درنهايت طرح نهايي تأييد و مدل عملكردي آن ساخته شد. در ارزيابي نهايي كه بر روي 10 نفر از كاربران انجام شد، محصول توانست پاسخگوي نيازهاي تعريف‌شدۀ استفاده-كنندگان باشد. واژه¬هاي كليدي: مشكلات اسكلتي- عضلاني، تجهيزات هوشمند، طراحي كاربر محور، ايستگاه كاري نشسته.

190546

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مهدي خرم

طراحي صنعتي

دكتر سيد هاشم مسدد