شناسايي مسيرهاي تنوع بخشي به سبد صادراتي ايران با استفاده از روش فضاي توليد

كارشناسي ارشد

يكي از مهم ترين عوامل توسعه، وجود ظرفيت هايي است كه فرايند¬هاي توليد را هموار مي¬كند. ظرفيت¬هاي مورد نياز توليد كالاها را مي توان در سه دسته نهاد¬ها و قوانين، زيرساخت¬هاي فيزيكي و دانش فني ذخيره شده در افراد و تيم¬ها قرار داد. نياز به ظرفيت¬هاي مشخص منحصرا براي توليد يك كالاي معين نيست، بلكه اين ظرفيت ها مي توانند در توليد ساير كالاها به كار گرفته شود و حتي با قاطعيت مي¬توان گفت بقاي اين ظرفيت¬ها به ميزان تقاضاي صنايع متنوع از اين ظرفيت ها بستگي دارد. از طرف ديگر توليد كالاها نيازمند حضور چندين ظرفيت در كنار هم است. اين وضعيت موجب مي شود كالاهايي كه ظرفيت مورد نياز شان مهيا نشده است توليد نگردد و ظرفيت هايي كه مورد استقبال توليدكننده¬گان نيستند از بين برود يا اصلا شكل نگيرد. در چنين شرايطي روند توسعه كشورها با مشكل روبرو مي¬گردد. كشور ايران به عنوان مطالعه موردي اين پژوهش داراي منابع طبيعي سرشار و نيروي¬ انساني -تحصيل¬كرده است. اما با وجود چنين منابعي، كشور ايران در امر توسعه عقب مانده است. بررسي سبد صادراتي نشان مي¬دهد ايران در زمينه صادرات كالاهاي با ارزش افزوده بالا و پيچيده ناتوان بوده است و دقيقا كالاهايي را توليد مي كند كه توسط كشورهاي بسياري توليد مي شوند. در اين پژوهش با استفاده از نظريه فضاي توليد و با توجه به فضاي توليد ايران و با كارگيري روش تاپسيس و شاخص پيچيدگي اقتصادي، كالاهايي جهت حمايت پيشنهاد مي گردد. حمايت از اين كالاها مي تواند ظرفيت هاي توليدي كشور را افزايش دهد و موجب تنوع سبد صادراتي كشور شود. اين كالاها را مي توان در هشت گروه حمل و نقل، ماشين‌آلات/ وسايل الكتريكي، فلزات و مصنوعات آن، سنگ/ شيشه ، چوب و محصولات چوبي ، نساجي ، پلاستيك/ لاستيك ، محصولات شيميايي و تركيبي دسته بندي كرد. براي آنكه ظرفيت هاي مورد نياز تنوع بخشي به سبد صادراتي ايجاد گردد سياست هايي در اين پژوهش ارائه گشته است. به صورت كلي اين سياست ها عبارت اند از: تمركزگرايي در توليد، تشويق ايجاد شركت‌ها به روش اسپين-آف، ايجاد بستري براي انتقال فناوري از كشورهاي همسايه داراي فناوري، بهبود حقوق مالكيت فكري و ايجاد محدوديت‌هاي ارزش بومي؛ با حمايت از چنين سياست هايي كشور ايران مي تواند در راستاي رشد و توسعه اقتصادي قرار گيرد. واژه‌هاي كليدي: فضاي توليد، نظريه پيچيدگي اقتصادي، تنوع سبد صادراتي، دانش مولد، روش تاپسيس

190706

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر حميدرضا نورعليزاده

مهندسي سيستم هاي اقتصادي و اجتماعي

دكتر سعيد ميرزامحمدي