طراحي مركز محله خودكفا در شهر شيراز با تاكيد بر مشاركت ساكنين در توليد مواد غذايي و مديريت منابع آبي

كارشناسي ارشد

معماري زيستگاه هاي امروز ما بر خلاف معماري بومي و سنتي گذشته و الگوهاي بروز جهاني، الگويي بهينه و يا سازوكاري براي تعامل و استفاده بهينه از منابع و ظرفيت هاي محيط (طبيعت، فرهنگ، ظرفيت هاي محلي، زير ساخت هاي بومي) را ندارد. كه موجب مشكلاتي از قبيل وابستگي بيش از اندازه و غير منطقي زيستگاه ها در رفع نيازهاي ساكنين، هدر رفت منابع طبيعي و انساني، افزايش هزينه ها و افزايش آلودگي هاي محيطي شده است. عدم وجود زير ساخت هايي براي ظرفيت مديريت جذب و بازيافت چرخه آب و فاضلاب در معماري سكونتگاه هاي امروز باعث هدر رفت اين ظرفيت زيستگاه ها و وابستگي در رفع نياز ساكنين به آب مي شود. عدم دسترسي پايدار به آب آشاميدني و مصرفي سالم، كافي و مناسب و نبود سامانه هاي جذب و توليد آب كافي و سالم ازجمله مشكلات ناشي از آن مي باشد. همچنين معماري زيستگاه هاي امروز بر خلاف معماري بومي گذشته، توانايي استفاده از ظرفيت هاي منابع طبيعي(خاك، هوا، آب) و فضاهاي قابل كشت زيستگاه ها را جهت كشت گياهان مثمر و مشاركت در توليد مواد غذايي را نداشته و در نتيجه موجب هدر رفتن اين ظرفيت زيستگاه ها و ناتواني در رفع حداقلي نياز غذاي ساكنين مي شود. عدم امنيت غذايي پايدار (عدم دسترسي پايدار به انواع مواد غذايي مورد نياز زيستگاه ها) ، غذاي آلوده به انواع كودها، نگه دارنده ها و افزودني هاي شيميايي و ناسالم و هزينه هاي بالاي توليد مواد غذايي به جهت جابه جايي، نگهداري و توزيع آن ها از جمله مسائل ناشي از آن مي باشد. طراحي مركز محله خودكفا در شهر شيراز كه سايت آن واقع در شمال شرقي تقاطع بزرگراه امام خميني و بزرگراه حسيني الهاشمي است، سعي دارد ضمن حفظ هويت تاريخي شيراز، بدنبال الگويي جديد بر پايه ارزش هاي فرهنگي-اجتماعي و محيطي معماري زيستگاه هاي گذشته باشد و همچنين متناسب با نيازهاي روز در ارتباط متعادلي با محيط خود قرار گيرد. تبيين مرزهاي اين ارتباط بوسيله كار پژوهشي است كه دو حوزه پژوهشي اين زيستگاه را مشخص و در طراحي كاربردي مي كند. اين پژوهش بدنبال روشن كردن ارتباط معماري زيستگاه و مشاركت ساكنين در توليد مواد غذايي و مديريت چرخه منابع آبي در حوزه پژوهش، و رسيدن به الگوهاي خودكفايي نسبي در رفع نيازهاي ساكنين در طراحي، مي باشد. مي توان با استفاده از ظرفيت هاي معماري محيط زيستگاه، در زمينه مشاركت در توليد مواد غذايي و مديريت چرخه منابع آبي به خودكفايي نسبي دست يافت. در طي مسير اين پروژه در مرحله اول، با توجه به جديد بودن مسئله به انجام مطالعات كتابخانه‌اي، مصاحبه و تجزيه تحليل نظريات پيرامون خودكفايي و زيستگاه خودكفا براي دست يافتن به مباني نظري و اصول زيستگاه خودكفا، پرداخته شد. نتايج اين مرحله شامل تعاريف، ابعاد، صفات، راهبردها و سرانجام راهكارهاي عملياتي و مصداقي براي خودكفايي و زيستگاه خودكفا در حوزه معماري بود. در مرحله دوم جهت آزمايش ابعاد، صفات و راهكارهاي بدست آمده براي خودكفايي و زيستگاه خودكفا، به تدوين 2 نوع جدول هدف محتوا پرداخته شد. براساس اين جداول رابطه متغيرهاي معماري و خودكفايي پس از تجزيه و تحليل و مصاحبه هاي دوره اي با متخصصين معماري و كشاورزي و آب در غالب گزاره‌هايي به پرسش گذاشته شد. رسيدن به اين گزاره‌ها يا راهكارها با انجام مطالعات نمونه موردي در هر حوزه، مصاحبه و تجزيه و تحليل صفات و راهبردهاي بدست آمده براي زيستگاه خودكفا انجام گرفت. براي خوانايي و شفافيت موضوعات مورد پرسش در هر بخش، از راهكارهاي عملياتي، جزء و قطعي استفاده شد تا جواب‌ها هرچه دقيق‌تر باشند. اين گزاره‌ها شامل ايده‌هاي معماري( متغير مستقل) و ايده‌هاي كشاورزي و آب و ساير بخش‌ها...(متغير ميانجي) و خودكفايي (متغير وابسته) مي‌باشند. در مرحله سوم پژوهش، پرسش‌ها از متخصصين حوزه‌هاي مورد پژوهش يعني معماري و كشاورزي و مديريت آب مورد پرسش قرار گرفت و در مجموع سؤالات، از نظر متخصصين 75.41 درصد از گزاره‌هاي اين پرسش نامه موجب خودكفايي در زيستگاه مي‌شوند. نتايج آن بصورت مجزا در هر بخش، در غالب نمودارها و جداول مطرح و مورد تجزيه و تحليل و نتيجه گيري قرار گرفت تا برخي اصول و راهكارها در طراحي مركز محله خودكفا با رويكرد مشاركت ساكنين در توليد مواد غذايي و مديريت چرخه منابع آبي استخراج گردد. كلمات كليدي : زيستگاه، خودكفايي، زيستگاه خودكفا، مشاركت ساكنين، توليد غذا، كشاورزي شهري، مديريت چرخه آب، فاضلاب خاكستري، مركز محله

191008

دانشگاه علم و صنعت ايران

معماري پايدار

دكتر سيدباقر حسيني - دكتر محمد علي خانمحمدي