حل تعارضات مابين طرفين درگير در اجراي پروژه هاي مواجه تاخير با استفاده از نظريه بازي ها

دكتري

از آنجاكه تاخير در پروژه‌هاي عمراني يكي از معضلات مهم و چالش برانگيز بين كارفرما و پيمانكار است، معمولا به كمك روشهاي كنترل پروژه و بررسي مداوم برنامه زمانبندي، انحراف از برنامه زمانبندي و تاريخ اتمام پروژه مشخص مي‌شود. به دليل اينكه براي برگرداندن پروژه به زمانبندي اوليه پيمانكار مستلزم صرف هزينه‌هاي زياد شده و از طرفي ادامه روند قبلي و تكميل ديرهنگام پروژه، باعث خسارت ديدن كارفرما خواهد شد، در مواجهه با تاخير تعارضي بين منافع كارفرما و پيمانكار بوجود مي‌آيد. براي رفع اين معضل هدف اصلي از تحقيق حاضر، ارائه راهكارهايي در شرايط رخداد تاخير به طرفين درگير در پروژه ها بوده است. از اين رو، با استفاده از نظريه بازي‌ها و در دو فضاي قطعي و غيرقطعي براي توصيف رفتار كارفرما و پيمانكار در پروژه¬هايي كه با تاخير مواجه شده مدل¬هايي ارائه شده است. در مدل بازي ارائه شده براي پروژه¬هاي سه عاملي، "بازي پروژه هاي مواجه با تاخير"، پيامدهاي طرفين درگير در اجراي اين پروژه¬ها به ازاي شش سناريوي ممكن به تفصيل بررسي شد. آناليز گام به گام مدل نشان داد كه چه ويژگي هايي مي تواند مذاكره را، به عنوان عموما مطلوب¬ترين سناريو، تهديد كند و بر پايه آن پيشنهاد هايي از طريق چانه زني به روشهاي نش و كالايي– اسموردينسكي براي استراتژي هاي دو طرف جهت كوتاه كردن مذاكرات براي تصميم گيري جهت رفع معضل ارايه گرديد. با تحليل مدل مي توان دريافت كه پارامترهاي دخيل در مساله مي توانند در وسعت بازه مذاكره موثر باشند. هرچه توان چانه زني كارفرما بيشتر باشد بازه مذاكره به سمت زمان هاي جبراني بيشتر گسترش مي يابد و بالعكس. به علاوه، مي توان اعلام كرد كه چنانچه جريمه تاخير نامتناسب با ساير پارامتر هاي پروژه باشد، اين عامل در نتيجه مذاكره بي اثر خواهد شد. اما كارفرما با انتخاب درست جريمه تاخير مي تواند بدون تهديد و با صرف زمان و هزينه كمي به توافقي براي جبران زماني منطقي از تاخير دست يابد. از سوي ديگر، از آن¬جا كه مسائل تعارض منافع معمولا چندبعدي است، تصميم¬گيرندگان با حل مسئله چندمعياره مواجهند. از اين رو در فضاي غير قطعي و با ارائه دو مدل گام به گام تصميم¬گيري چندمعياره، مسئلۀ پروژه¬هاي مواجه با تاخير مطالعه شده¬است. براي حل مسئله، بازي ماتريسي دونفره با مجموع صفر براي پروژه¬هاي سه عاملي ارائه و گزينه¬ها و معيارهاي ممكن با ورودي اعداد خاكستري تعريف شد. در مدل ارائه شده، با استفاده از روش AHP و روابط لاپلاس، هورويتز، بيز و هج-لمن گزينه¬ها در شرايط مختلفي بر مبناي استفاده از اعداد خاكستري رتبه¬بندي شد. نتايج نشان داد كه خاتمه پيمان آخرين گزينه است كه تصميم¬گيرندگان برخواهند گزيد. در پروژه¬هاي مواجه تاخير، تصميم¬گيران مي¬بايد در صورت لزوم پاسخ مناسبي را براي تغيير برگزينند تا از موفقيت پروژه اعتماد حاصل كنند. در حين ارائه بهترين استراتژي تغيير، معمولا تصميم-گيرندگان با مسئله تصميم¬گيري چندمعياره با ابعاد مختلف همراه با عدم قطعيت مواجهند. به همين دليل، كاربرد مقادير بازه¬اي در مواجهه با عدم قطعيت¬ها كاملا منطقي است. با اين رويكرد در مدل مديريت تغيير ارائه شده براي پروژه¬هاي سرمايه¬گذاري خصوصي مواجه با تاخير، تمامي مقادير ورودي اعداد خاكستري هستند. سه روش مختلف تصميم گيري چند معياره ابداعي با استفاده از روش وزن-دهي سوارا و روش¬هاي TOPSIS-GM و ARAS-G و ژئومين براي رتبه¬بندي گزينه¬هاي تغيير ارائه شد. وزن و ارزش معيارها اعداد بازه¬اي در نظر گرفته شد. در مطالعه موردي نيز چهار گزينه و هشت معيار (هزينه، زمان و معيارهايي زباني) تعريف شدند. هزينه و زمان مهم¬ترين معيارها بودند. مطالعه موردي واقعي نشان داد كه گزينه پيشنهاد شده با نتايج مثبت در واقعيت عملي شد.

191658

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر احسان الله اشتهارديان

مديريت ساخت

دكتر مصطفي خانزادي - دكتر غلامرضا قدرتي اميري