تعيين اثر خشك شدن تالاب ها و درياچه هاي ايران بر كيفيت هواي نواحي بالقوه متأثر

كارشناسي ارشد

كاهش سطح تالاب هورالعظيم در دهه‌هاي گذشته باعث تبديل آن به يك منبع مهم گردوغبار در منطقه خاورميانه شده است. نتايج حاصل از طبقه‌بندي تصاوير ماهواره‌اي نشان مي‌دهد، سطح تالاب هورالعظيم در سال 2000 نسبت به سال 1973 حدود 84 درصد كاهش سطح داشته و به كمترين مقدار خود (606 كيلومترمربع) در سال‌هاي اخير رسيده است. نتايج همچنين نشان مي‌دهد، سطح تالاب مابين 2000 تا 2017 اندكي افزايش داشته و 29 درصد از سطح خشك‌شده خود را بازيابي كرده است. در مطالعه حاضر، مدل HYSPLIT با داده‌هاي هواشناسي Re-analysis و GDAS1.0 براي شناسايي تغييرات مسيرها و نواحي بالقوه انتقال گردوغبار از بستر خشك‌شده هورالعظيم در فصل‌هاي مختلف مورداستفاده قرار گرفت. براي اين منظور، بسته‌هاي هوا از ارتفاع 100 متري تالاب به‌صورت 6 ساعته و به مدت 8 روز براي كليه روزهاي سال 2000 تا 2017 محاسبه شدند. نقشه‌هاي چگالي بسته‌هاي هوا براي 6 لايه ارتفاعي مختلف بين 0 تا 100 متر، 100 تا 500 متر، 500 تا 1000 متر، 1000 تا 1500 متر، 1500 تا 2000 متر، 2000 تا 3000 متر و 3000 تا 5000 متر در نرم‌افزار ArcMap توليد شدند. نتايج نشان مي‌دهد، دالان‌ها و مناطق انتقال گردوغبار در فصول مختلف متغيرند. بااين‌وجود بهار، پاييز و زمستان الگوي يكساني دارند و مسيرهاي انتقال در تابستان متفاوت است. دالان‌هاي فعال در بهار، پاييز و زمستان گردوغبار بستر تالاب را در جهت شمال شرقي و جنوب شرقي انتقال ميدهند. در اين مسيرها گردوغبار تالاب مي‌تواند تا سواحل جنوبي درياي خزر نيز حمل شود و اين نواحي را به‌شدت متأثر كند. دالان‌هاي فعال در تابستان، به‌طور عمده گردوغبار بستر تالاب را در سه جهت شمال شرقي، جنوب شرقي و جنوب غربي تالاب انتقال مي دهند. مسافت انتقال گردوغبار در بهار، پاييز و زمستان يكسان و دو برابر مقدار آن در تابستان است. نتايج حاصل از سهم‌بندي منابع گردوغباري خاورميانه نشان مي‌دهد، تالاب هورالعظيم و منابع مجاور آن باعث افزايش 22 درصدي غلظت PM10 شهر اهواز در طول 98 روز گردوغباري رخ‌داده در سال‌هاي 2016 و 2017 شده است. نتايج پيش‌بيني‌ها نشان مي‌دهد، فعاليت تالاب در فصل پاييز بيشينه است به‌طوري‌كه غلظت تجمعي PM10 در شهر شادگان در اين فصل به 11334 ميكروگرم بر مترمكعب مي‌رسد. همچنين كاهش سرعت آستانه اصطكاكي به ميزان 20 درصد نيز به‌طور متوسط و به ترتيب باعث 4، 6، 2 و 4.5 برابر شدن غلظت گردوغبار در نواحي اطراف در فصول بهار، تابستان، پاييز و زمستان مي‌شود. نهايتاً نتايج بررسي‌ها براي سال 2016 نشان داد كه جرم كلي ته‌نشست شده از غبارات بستر تالاب حدود 1000 كيلوتن خواهد بود.

192066

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي محيط زيست

دكتر محسن سعيدي