ارائه‌ي يك رويكرد بهينه‌سازي استوار جديد براي تحليل پوششي داده‌ها - مطالعه‌ي موردي ارزيابي عملكرد خطوط هوايي

كارشناسي ارشد

حمل‌ونقل به‌عنوان يكي از موضوعات محوري در زمينه‌ي رشد و توسعه‌ي كشورها، پيونددهنده‌ي بخش‌هاي مختلف اقتصاد است به‌طوري‌كه؛ ارزيابي كارايي صنعت حمل‌ونقل، به‌ويژه حمل‌ونقل هوايي، به‌عنوان سريع‌‌ترين و گران‌‌ترين نوع آن، در دنياي رقابي امروز، اهميت ويژه‌اي را داراست. بر همين اساس، هدف از اين تحقيق؛ ارزيابي كارايي خطوط هوايي بنا نهاده شد. به‌منظور محاسبه كارايي، روش تحليل پوششي داده¬ها كه يكي از محبوب‌ترين روش‌هاي ارزيابي كارايي ست، انتخاب شد؛ روشي مبتني بر برنامه‌ريزي رياضي، جهت ارزيابي كارايي واحدهاي تصميم‌گيرنده‌ي مشابه، با چندين ورودي و خروجي كه در آن، تعدادي از واحدهاي تصميم‌گيرنده، به‌عنوان واحد كارا معرفي شده و به كمك آن‌ها، مرز كارايي به‌عنوان ملاك ارزيابي ساير واحدها، تشكيل مي‌شود. درسال‌هاي اخير، مدل‌هاي تحليل پوششي داده¬هاي شبكه‌اي، با درنظرگرفتن مراحل و بخش‌هاي مختلف فعاليت يك سازمان در محاسبه كارايي، به‌منظور روشن شدن منشا ناكارايي توسعه يافته‌اند. همچنين، در مدل‌هاي استاندارد تحليل پوششي داده¬ها، با كاهش ورودي يا افزايش خروجي، واحد تصميم‌گيرنده‌ي تحت ارزيابي، روي مرز كارا تصوير مي‌شود اما در دنياي واقعي، سازمان‌ها دركنار خروجي‌هاي مطلوب، داراي خروجي‌هاي نامطلوب نيز هستند كه به‌دنبال كاهش آن‌ها هستند و مدل‌هاي استاندارد تحليل پوششي داده¬ها، قادر به انجام اين كار نيست. برمبناي ادبيات موجود، روش‌هاي مشاركت دادن خروجي‌هاي نامطلوب در مدل‌هاي تحليل پوششي داده¬ها، به دو دسته‌ي كلي روش‌هاي مستقيم و غيرمستقيم تقسيم مي‌شود. روش‌هاي مستقيم؛ از مقادير اصلي خروجي‌هاي نامطلوب همراه با اصلاح مفروضات ساختار مجموعه‌ي تكنولوژي استفاده مي‌كنند. درمقابل؛ روش‌هاي غيرمستقيم، مقادير اصلي خروجي‌هاي نامطلوب را با استفاده از يك تابع نزولي، در مدل‌هاي استاندارد تغيير مي‌دهند. افزون بر اين؛ در مدل¬هاي تحليل پوششي داده¬ها بايد از داده¬هاي قطعي استفاده نمود، اما در دنياي واقعي، اغلب مقادير پارامترهاي مدل، با عدم‌قطعيت همراه هستند. زماني‌كه، داده‌هاي تاريخي به ميزان كافي و معتبر و همچنين افراد خبره براي تعيين حدود پارامترهاي غيرقطعي در دسترس نيست، مي‌توان از مدل¬هاي تحليل پوششي داده¬هاي استوار به‌عنوان يكي از رويكردهاي مواجهه با عدم‌قطعيت استفاده نمود. در اين تحقيق،؛ مدل SBM به‌عنوان يكي از جديدترين مدل‌هاي تحليل پوششي داده‌ها كه به‌دنبال افزايش خروجي‌ها و كاهش ورودي‌هاست، مبناي ساخت مدل پيشنهادي تحقيق قرار گرفت و دو مدل نوين با عنوان مدل "SBM شبكه‌اي استوار با امكان‌پذيري قوي توسعه‌يافته بر خروجي‌هاي نامطلوب" و مدل "SBM استوار با امكان‌پذيري قوي توسعه‌يافته بر خروجي‌هاي نامطلوب" ارائه شد كه به نوعي، توسعه‌‌ي مدل‌هاي تحليل پوششي داده‌هاي استوار است و با استفاده از آن‌ها، كارايي 14 خط هوايي ايراني محاسبه و رتبه‌بندي شد. بر اساس نتايج حاصل از حل مدل "SBM شبكه‌اي با امكان‌پذيري قوي توسعه‌يافته بر خروجي‌هاي نامطلوب"، پيش از استوارسازي، چهار خط هوايي؛ پويااير، اترك، تابان، كاسپين و ماهان، كارا شناخته شدند. همچنين، با حل مدل فاقد شبكه نيز، پنج خط هوايي؛ پويااير، اترك، تابان و ماهان، كارا شناخته شدند. پس از استوارسازي هردو مدل شبكه و فاقد شبكه، مقادير كارايي تمامي خطوط هوايي نسبت به مدل قطعي، كاهش يافت به‌طوري كه همگي كارايي كمتر از يك را كسب نموده و ناكارا شناخته شدند.

192607

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر روزبه قوسي

بهينه سازي سيستم ها

دكتر عمران محمدي