تبيين نظام و نقش شبكة كنشگران در تحولات سازمان فضايي مناطق مرزي (شهرستان مرزي بانه)

دكتري

امروز برنامه¬ريزي شهري و منطقه¬اي وارد فرآيند پيچيده¬اي شده است كه در آن، مجموعه¬اي از كنشگران و تصميم¬سازان اقدام به تصميم¬گيري براي وضعيت موجود و آيندة شهر و منطقه مي¬كنند. با توجه به اين تحول در نظام برنامه¬ريزي، جايگاه برنامه¬ريز از يك تكنسين فن¬مدار و تصميم¬گير در برنامه، به يك تسهيل¬گر در كنش متقابل كنشگران و مديريت تعارض ميان آنها تغير يافته است. برنامه¬ريزي در مناطق مرزي نيز بواسطة نقش كنشگران در تصميم¬سازي و تصميم¬گيري، وارد عرصة جديدي شده است كه تحولات سازمان فضايي در اين مناطق را تحت تأثير قرار داده است. سازمان فضايي شهرستان مرزي بانه در استان كردستان، به دليل وجود فرصت¬هاي تعاملات ميان¬مرزي از يك سو و اعمال نفوذ شبكة كنشگران حكمروايي اقتصاد مرزي از سوي ديگر، طي چند سال اخير دچار تحولات گسترده¬اي در مقياس¬هاي خرد و كلان فضا شده است. اين تحولات به دليل شرايط ناشي از وجود عوامل مختلف بيروني و دروني تأثيرگذار و اعمال نقش كنشگران سطوح محلي، منطقه¬اي و ملي، ناپايدار است. نتيجة آن تغييرات زياد سازمان فضايي شهر و شهرستان مرزي بانه است. در اين راستا، هدف رسالة حاضر بررسي تحولات مختلف سازمان فضايي در سطوح خرد و كلان فضا تحت تأثير نقش شبكة كنشگران حكمروايي اقتصاد مرزي در اين شهرستان است. براي رسيدن به هدف پژوهش، سوالاتي در دو دستة چيستي و چرايي مطرح شدند كه به چگونگي نظام توليد و تحول سازمان فضايي و ساز و كار مداخلة شبكة كنشگران در توليد و مصرف فضا در شهرستان بانه مي¬پردازد. بناي اين پژوهش بر هستي¬شناسي درون¬باور و رويكرد شناخت¬شناسي تفسيرباوري انتقادي نهاده شده است. براي پاسخ به سوالات پژوهش، روش كيفي با تكيه بر استفاده از ابزارهاي نظرية زمينه¬اي مورد استفاده واقع شد. تئوري شبكة كنشگران به عنوان راهبرد عملياتي روش كيفي به كار گرفته شد. تحليل اسنادي، مشاهدة ميداني، مصاحبه، پرسشنامه، فيش¬برداري و تحليل شرايط، ابزارهاي عملياتي پژوهش هستند كه ضمن حفظ الزامات تفسيرباوري در فرآيند پژوهش مؤثر واقع شدند. نتايج پژوهش نشان داد كه شبكة كنشگران دخيل در حكمروايي اقتصاد ميان¬مرزي، تأثير زيادي در تحولات سازمان فضايي شهرستان مرزي بانه دارند. اين شبكه در سه سطح محلي (شهرستان بانه)، منطقه¬اي (استان كردستان) و ملي، به اجراي يك تصميم مي¬پردازند. ارتباطي بسيار قوي ميان همة اجزاي اين شبكه برقرار است اما نقش كنشگران سطح محلي بيشتر اجرايي و عملياتي، و نقش كنشگران سطح ملي بيشتر تصميم¬سازي و تصميم-گيري است. لذا شيوة حكمروايي اين شبكه، در دستة حكمروايي سلسله¬مراتبي با رويكرد فرمان و كنترل قرار مي-گيرد. ادامة اين شيوة حكمروايي نمي¬تواند منجر به توسعة محلي شهرستان بانه شود. به همين جهت ساز و كار مناسبي در راستاي حكمروايي مشاركت مبنا با هدف توسعة محلي پايدار پيشنهاد شد.

193778

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي

دكتر رضا خيرالدين - دكتر سيد عبدالهادي دانشپور