طراحي محيط كارآمد شهري از طريق بهبود پاسخ هاي انساني به كالبد مكان «كاربرد نظريه قابليت محيطي در طراحي شهري خيابان عفيف آباد شيراز»

كارشناسي ارشد

با توجه به ماهيت ميان¬رشته¬اي طراحي شهري و تاثير عوامل متنوع بر ساخت و كيفيت فضاهاي طراحي شده شهري، رشته «روانشناسي محيطي» به عنوان يكي از رشته¬هاي تاثيرگذار بر اين حوزه با تمركز بر عوامل ادراكي محيط¬هاي شهري و مكانيسم¬هاي رفتاري، درصدد كشف علل وقوع انواع رفتارها و دستيابي به جزئياتي برآمد كه بتواند بهترين ارتباط را ميان انسان و محيط پيرامونش برقرار ساخته و از آسيب¬هاي وارده به جسم و روان شهروندان جلوگيري به عمل آورد. بدين منظور پژوهش حاضر درصدد آن است تا به بررسي دقيق مفهومي بنيادين، در عرصه طراحي روانشناسانه محيط¬هاي شهري، به نام «قابليت محيطي» بپردازد. در اين راستا دو عامل اصلي «محيط» و «كاربر» به طور ويژه مورد بررسي قرار گرفته¬اند. بررسي مفاهيم متعدد و مرتبط با دو عامل ياد شده، نشان¬دهنده تاثير تعيين كننده مجموعه¬اي از شاخصه¬هاي محيطي و انساني معرفي شده بر روان و رفتارهاي بروز يافته از كاربران فضا و به دنبال آن ضرورت بكارگيري تمهيداتي براي بهينه¬سازي اين شاخصه¬هاست. و اما آنچه كه اين دو مفهوم متفاوت، اما داراي تاثير و تاثرات مستقيم بر يكديگر را به طرزي مطلوب به يكديگر متصل مي¬سازد، مفهوم كليدي «قابليت محيطي» است. قابليت محيطي، مشخصه¬اي از ارتباط متقابل محيط و كاربر است كه امكان ايجاد ارتباطي موثر را ميان ويژگي¬هاي ظاهري و محتوايي شي با كنش و رفتار كاربر فراهم مي¬سازد. به عبارت بهتر، اين مفهوم با مد نظر قرار دادن جزئيات و ويژگي¬هاي ظاهري شئ يا محيط و اطلاعات قابل درك از آن¬ها، زمينه را براي بروز كنش¬هاي متفاوت كاربران فراهم مي¬سازد. اين نظريه علي¬رغم مفهوم واضح و ساده¬اش به راحتي قابل درك و پياده سازي نبوده و بر ضرورت در نظرگيري كليه عوامل موثر بر احساس و ادراك كاربران در هنگام مواجهه با شئ يا محيط و شيوه پاسخگويي موثر به نيازها، ترجيحات و توقعات اين افراد تاكيد مي¬نمايد. با توجه به كليه مفاهيم مطرح شده، اين پژوهش در پي آن است تا پس از استخراج مجموعه معيارها و شاخصه¬هاي كليدي موثر بر ادراك و رفتارهاي انساني در محيط¬هاي شهري و اولويت بندي آن¬ها، به بررسي دقيق وضعيت شاخصه¬هاي منتخب در خيابان عفيف¬آباد شيراز (كه بنا به 3 معيار اصلي قابليت دسترسي و حضورپذيري، دربرگيري مجموعه¬اي از فضاهاي متنوع، و برقراري فعاليت¬هاي 24 ساعته و نظارت اجتماعي به عنوان محدوده مورد مطالعه انتخاب شده است) پرداخته و پس از طي مراحل ذكر شده در فرايند طراحي قابليت¬محور فضاهاي شهري، به طراحي مجموعه فضاهايي در اين خيابان بپردازد كه احترام به نيازهاي شهروندان را ملاك خود قرار داده و فرصت¬هاي متعددي را براي بروز رفتارهاي مطلوب فراهم آورده است.

194000

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي - طراحي شهري

دكتر مهران علي الحسابي