برنامه‌ريزي به‌منظور كاهش تعارض‌هاي فضايي هم‌جواري بافت‌هاي شهري و مسيرهاي ريلي (موردكاوي: همزيستي شهر و ريل در منطقه 16 تهران)

كارشناسي ارشد

راه‌آهن به عنوان شيوه‌اي جديد در حمل‌ونقل پس از انقلاب صنعتي مورد توجه و توسعه قرار گرفت. با توسعه تكنولوژي و افزايش كارايي، خطوط ريلي راه خود را در شهر‌ها به عنوان يكي از زيرساخت‌هاي مهم حمل‌ونقل باز كردند و باعث تحولات گسترده‌اي در حوزه‌ حمل و نقل شدند اما اين شيوه از حمل‌و‌نقل با افزايش سرعت سير و نياز به ايمني عبور، رفته رفته مسير خود را از بافت شهري اطراف جدا كرد و باعث دو پاره شدن بافت شهر شد و به عنوان يك مرز در بافت اطراف تأثيرهايي را برجاي گذاشت. در منطقه 16 تهران و در حوزه مورد مطالعه اين پژوهش اين مسأله با گسترش بي‌برنامه بافت شهري در حاشيه مسير‌ ريلي تهران-مشهد مسائل زيادي را براي اين بافت‌ها به‌وجود آورده است، مسائلي از جمله كاهش قيمت زمين، بوجود آمدن فضاهاي ناامن، كاهش دسترسي به سمت ديگر مسير ريلي، مسائل زيست‌محيطي ناشي از عبور قطارها، اثرات مرزي در كنار اين مسيرها و ... . اين پژوهش به عارضه‌يابي وضعيت اين منطقه و ارائه راهكارهايي براي كاهش معضلات همزيستي اين زيرساخت و بافت‌هاي مجاور آن مي‌پردازد. در تجارب بررسي شده حتي‌الامكان نمونه‌هاي مشابه برنامه‌ريزي شامل طرح HS2/LV، بزرگراه لورا-كاتومبا، طرح سانتاكروز، طرح فيلادلفيا، ايستگاه رتردام بررسي شده‌اند. براي جمع‌آوري داده‌هاي مربوطه با رويكرد كيفي به مسأله ورود پيدا كرده و پس از بررسي اسناد و مطالعات كتابخانه‌اي به مشاهدات ميداني و گفت‌وگو با كنشگران مختلف پرداخته شده است سپس با استفاده از تحليل‌هاي كيفي مسائل و مشكلات دسته‌بندي و تحليل شده است. استفاده از ابزار‌هايي مانند درخت مشكلات براي دسته‌بندي مشكلات و يافتن ريشه مشكلات صورت گرفته، استفاده از ابزار چيدمان فضا به‌منظور تحليل دسترسي‌ها، ابزار SWOT به‌منظور شناخت عوامل داخلي و بيروني تأثيرگذار در تصميم‌گيري براي منطقه و رسيدن به راهبردهايي در جهت كاهش معضلات فضايي محدوده و از ابزار QSPM براي اولويت‌بندي اين راهبردها استفاده شده است و با توجه به ابعاد مختلف مسئله به چشم‌اندازي نهايي براي برنامه‌ريزي فضايي همزيستي شهر و ريل در محدوده مورد مطالعه با مشخص كردن نقش كنش‌گران مختلف دست‌يافته است. در نهايت در اين پژوهش دو گزينه براي برنامه‌ريزي فضايي مسير ريلي و بافت اطراف آن پيشنهاد شد؛ عبور مسير ريلي هم‌سطح با بافت و اصلاح و افزايش دسترسي‌هاي غيرهم‌سطح براي ساكنان مجاور مسير و همچنين ارائه ضوابطي براي فضاسازي اطراف مسير ريلي و ساخت ساختمان‌ها در اطراف مسير و گزينه دوم؛ عبور دادن زيرسطحي مسير ريلي و دسترسي همسطح ساكنان به سمت ديگر مسير ريلي و همچنين فضاسازي سطح آزاد شده. اقدامات پيشنهاد شده در قالب اقدامات عمومي شامل اقداماتي است كه فارغ از اين دو گزينه، براي برنامه‌ريزي فضايي محدوده مورد مطالعه و كاهش معضلات مسير ريلي و بافت شهري پيشنهاد شدند.

194050

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مرتضي باقري

شهرسازي - برنامه‌ريزي شهري

دكتر رضا خيرالدين