بازشناسي فضاي معماري تكيه هاي موجود از طهران قديم; با رويكرد باززنده سازي كالبدي و كاركردي تكايا در زندگي كنوني (نمونه موردي: تكيه سادات اخوي)

كارشناسي ارشد

هنرهاي نمايشي سنتي بخشي از فرهنگ، اوقات فراغت و پيشينه شهر سنتي ما است و تعدادي از آنها مانند نقالي و تعزيه در فهرست ميراث فرهنگي ناملوس جهاني قرار گرفته اند. امروزه با نا آشنايي مردم ريشه و منشا اين فرهنگ و همچنين فضاهاي مناسب اين نمايش سنتي رو به فراموشيست. تكايا به عنوان بستري براي اجراي نمايش تعزيه و جايگاه آن در فرهنگ ما، از نظر معماري نيز داراي ويژگي هايي است. تكيه دولت نمونه شاخص و موثري از اين گونه فضاها و تكايا در طهران قديم بوده كه متاسفانه اثري از آن باقي نمانده است. در طي سالها با تغييرات كالبدي شهر تهران و خيابان كشي ها بسياري از اين تكايا تخريب يا مورد بي توجهي كالبدي و كاركردي قرار گرفته اند. تخريب يا حفظ يك بنا تنها از منظر معماري و شهرسازي مورد نظر نيست بلكه يادآور اين مسئله است كه با از بين بردن يك اثر، بخشي از تاريخ يك ملت دفن ميگردد. اين پژوهش به بازشناسي و مستندسازي تكاياي تهران قديم در محدوده نقشه كرشيش و عبدالغفار تهران در بستر فعلي با در نظر داشتن نقش و بستر قاجاري آنها، بررسي فضاي معماري تكاياي شاخص تهران قديم، بررسي تغييرات يا تغيير كاربري آنها پرداخته است. تكيه سادات اخوي نمونه اي شاخص و ارزشمند در بافت قديمي تهران، از معدود تكاياي باقي مانده از دوره رونق تكاياي تهران قديم داراي كاربري در نقش اصيل خود يعني برگزاري مراسم و ثبت شده در ميراث ناملموس ملي به شيوه گذشته است كه در روزها و ساعات محدود در سال آماده حضور افراد بوده و داراي ارزشهاي هنري، معماري و تاريخي و.... ميباشد. اين تكيه تاكنون مورد ارزيابي مرمتي قرار نگرفته و نقشه مستندي از آن در دسترس نيست. روش تحقيق به كار گرفته شده در سامانه كيفي، با رويكرد تركيبي از روش هاي توصيفي _تاريخي بهره گرفته است و نتايج بدست آمده به صورت تحليلي _تطبيقي مورد ارزيابي قرار گرفته است. روش تجزيه و تحليل داده ها بر اساس مقايسه و تحليل نگارنده استوار است. جمع آوري اطلاعات بر مبناي مطالعات كتابخانه اي از اسناد موجود و مشاهدات ميداني و برداشت نقشه هاي تكيه سادات توسط نگارنده براي نخستين بار انجام شده است. بررسي تطبيقي تكايا نشان ميدهد بسياري از عناصر فضايي و معماري تكايا مشابه مي باشد. شناخت وجوه مختلف تكيه سادات اخوي، جمع آوري اطلاعات و برداشت نقشه ها و مدارك معماري آن علاوه بر كمك به ثبت اين اثر تاريخي تلاشي كوچك در جهت بازشناسي و حفاظت از ميراث گذشته است. همچنين مقايسه و تطبيق اطلاعات به دست آمده در راستاي تدوين سياست ها و راهبردهاي باززنده سازي و بررسي پتانسيل هاي موجود در در بافت تاريخي عودلاجان است. مرمت هاي متوالي و غير اصولي توسط متوليان تكيه كه منجر به وارد آمدن آسيب هايي به بنا شده است، نيازمند اقدامات حفاظتي و مرمتي براي جلوگيري از خطرات احتمالي و به تاخير انداختن فرسودگي و فرسايش، در جهت حفظ هويت و اصالت تاريخي اثر و بافت تاريخي آن است. در اين راستا جزييات اجرايي در امر مرمت پيشنهاد شده است. از آنجا كه بهترين كاربري، كاربري اصلي بنا با توجه به نياز معاصر است و با توجه به وقف بنا به برگزاري مراسم عزاداري امام حسين، حفظ كاربري، با حفظ عملكردهاي فضايي پيشنهاد مي گردد و تنها ساماندهي فضاها در جهت شناساندن بهتر اين تكيه، عناصر نمادين پارچه هاي قاجاري آن و شناخت و اجراي صورتهايي از مراسم تعزيه در ساعات غير فعال تكيه پيشنهاد ميشود. معرفي بنا به جذب گردشگر، افزايش حضور مردم در تكيه، رونق محله سادات و حضور ساكنان بومي كمك خواهد كرد. از راهكارهاي پيشنهادي در بافت محله ميتوان به ساماندهي دسترسي سواره، پياده - ساماندهي جداره ها و كفسازي متناسب با هويت تاريخي محله – ارتباط موثر تكيه با فضاهاي درون محلات - تعبيه مبلمان شهري مناسب اشاره كرد.

194347

دانشگاه علم و صنعت ايران

مرمت و احياي ابنيه و بافت‌هاي تاريخي- حفاظت و مرمت ميراث معماري

دكتر غلامحسين معماريان - دكتر فاطمه مهديزاده سراج