طراحي كالبد محلات شهري به منظور ارتقاي تاب آوري اجتماعي (مورد پژوهي محله خزانه بخارايي)

كارشناسي ارشد

مخاطرات و بحران¬ها همواره به عنوان پديده¬هاي تكرارپذير محل زندگي انسان¬ها را تحت تأثير قرار مي¬دهند، و چالشي در مسير تحقق توسعه پايدار در جوامع انساني به شمار مي¬آيند؛ بنابراين پرداختن به رويكردهاي نوين در برابر بحران¬ها ضروري مي¬نمايد. امروزه تاب¬آوري رويكردي مهم براي تقويت جوامع با استفاده از ظرفيت¬هاي آن‌ها مطرح مي¬شود و تعاريف، رويكردها و شاخص¬هاي گوناگوني در اين زمينه شكل گرفته است. جوامع شهري براي انطباق¬پذيري بيشتر در زمان وقوع مخاطرات به دنبال دستيابي به شرايطي هستند كه تا حدودي از خسارات وارده كم نمايند. بدين ترتيب مفهوم طراحي شهري تاب¬آور با در نظر گرفتن شهرها به عنوان سيستم¬هاي پيچيده و به هم وابسته، در راستاي تقليل ميزان آسيب¬پذيري و بالا بردن سطح انعطاف¬پذيري محيط كالبدي شهرها در برابر تنش¬هاي ناشي از بروز سوانح و نيز به حداقل رساندن زمان بازتواني، همچنين ارتقاء و بهبود بخشي سطح زندگي افراد و به طوركلي تاب¬آور ساختن شهرها مورد توجه قرار گرفته است. تاب¬آوري اجتماعي به عنوان يكي از ابعاد تاب¬آوري جوامع شهري، انطباق و انعطاف¬پذيري افراد و گروه¬هاي اجتماعي با تغييرات محيطي تعريف مي¬شود كه بيانگر توان جامعه براي پاسخ به بحران¬ها است؛ بنابراين بافت شهري متشكل از شبكه¬هاي پايدار نظام كالبدي و اجتماعي است و با نظر به اينكه محيط كالبدي به عنوان بستر فضايي رخدادهاي اجتماعي به شمار مي¬آيد، كيفيت محيط شهري در افزايش حس مكان شهروندان و افزايش تاب¬آوري آن‌ها بسيار تأثيرگذار است. بدين ترتيب در محله خزانه بخارايي با توجه به مسائل اجتماعي و ضعف در نظام كالبدي، لزوم توجه به بستر كالبدي مكان جهت افزايش حس تعلق‌خاطر به محله ضروري مي¬نمايد. هدف اصلي اين پژوهش شناسايي معيارها و شاخص¬هاي طراحي كالبدي مؤثر بر ارتقاي بعد اجتماعي تاب¬آوري محلات بوده است. بدين ترتيب از با استفاده از روش اسنادي و كتابخانه¬اي به بازنگري نظام¬مند منابع مرتبط، جهت شناسايي معيارها و شاخص¬هاي اصلي تاب¬آوري اجتماعي پرداخته شده و با استفاده از روش قياسي مدل مفهومي تاب¬آوري اجتماعي تدوين گرديده است. در ادامه با انتخاب محله خزانه بخارايي به عنوان محدوده مورد مطالعه و سنجش شاخص¬هاي استخراج شده با انجام مصاحبه¬هاي نيمه ساختاريافته و با شيوه تحليل محتواي استقرايي، عوامل مرتبط با طراحي شهري به منظور ارتقاي تاب¬آوري اجتماعي بدست آمده است. سرانجام با بهره¬گيري از وجوه مشترك معيارها و شاخص¬هاي كالبدي و اجتماعي مستخرج از متون نظري و برداشت-هاي نمونه مورد مطالعه، اصلي¬ترين مؤلفه‌هاي طراحي كالبدي محلات به منظور ارتقاي تاب¬آوري اجتماعي آن‌ها در قالب چند اصل اساسي مدنظر در طراحي طبقه¬بندي شده است. نتايج بررسي¬ها نشان مي¬دهد كه توجه به اصولي چون ارتقاي كيفي محيط و فضاهاي همگاني، انعطاف¬پذيري، همه¬شمول بودن، فضاهاي آموزشي و تفريحي گذران اوقات فراغت، تعاملات اجتماعي، ساختار طبيعي محله، ايمني و امنيت در طراحي محلات موجبات ارتقاي تاب¬آوري اجتماعي را فراهم مي¬آورد.

194363

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي - طراحي شهري

دكتر مهران علي الحسابي