استخراج نيكوتين به روش استخراج الكتروغشائي در نمونه¬هاي زيستي و اندازه¬گيري آن توسط HPLC

كارشناسي ارشد

نيكوتين يك آلكالوئيد است كه بيشتر در گياهاني مانند تنباكو و در اندازه¬هاي كمتر در گوجه فرنگي، سيب زميني، بادمجان و فلفل سبز يافت مي¬شود. 3/0 تا 5 درصد گياه خشك تنباكو را نيكوتين تشكيل مي¬دهد. نيكوتين علاوه بر اين در دود سيگار نيز وجود دارد كه پس از مصرف در طي 7 ثانيه به مغز مي¬رسد. نيكوتين داراي بارالكتريكي است. تركيبات باردار در حضور ميدان الكتريكي طبق پديده¬ي الكتروفورز مهاجرت الكتروسينتيكي از خود نشان مي¬دهند. جداسازي براساس اين مهاجرت مي¬تواند با سيستم دوفازي و يا در سيستم سه فازي، طبق فرآيند استخراج الكتروغشائي انجام پذيرد. در پايان نامه¬ي حاضر، روش استخراج الكتروغشائي جفت شده با كروماتوگرافي مايع با كارايي بالا براي استخراج نيكوتين از نمونه¬هاي زيستي ادرار، بزاق و خون استفاده شد. در اين كار، غشاهاي الكتروريسي شده¬ي پلي آكريلونيتريل/پلي دي متيل سيلوكسان/ تيتانيم دي اكسيد با قابليت استفاده¬ي مجدد، به كار برده شد. همچنين شرايط بهينه براي 6/5pH=، ولتاژ اعمالي 278 ولت، زمان استخراج 15دقيقه، سرعت همزدن 800 دور بر دقيقه، حجم فازدهنده 12ميلي ليتر و حجم فاز پذيرنده 5/1ميلي¬ليتر به عنوان عوامل مؤثر بر فرآيند استخراج توسط روش سطح پاسخ بر پايه¬ي طراحي مركب مركزي بهينه شدند. تحت شرايط بهينه منحني¬هاي كاليبراسيون در محدوده¬ي 2/0 تا 1000 نانوگرم بر ميلي¬ليتر و 500-1 ميكروگرم بر ميلي¬ليتر براي نيكوتين در مايعات زيستي با ضرايب همبستگي بزرگتر از 99/0 خطي است. تكرارپذيري و تجديدپذيري در سه سطح غلظتي 50 و 500 نانوگرم بر ميلي¬ليتر و 500 ميكروگرم بر ميلي¬ليتر و تجديدپذيري در دو سطح غلظتي50 نانوگرم بر ميلي¬ليتر و 500 ميكروگرم بر ميلي¬ليتر بررسي گرديد. انحراف استاندارد نسبي در يك روز كمتر از 5 درصد، در چند روز كمتر از 7 درصد و در غشاء به غشاء كمتر از 8 درصد به دست آمد. حد تشخيص و حد تعيين روش براي نيكوتين در مايعات زيستي به ترتيب 06/0 و20/0 نانوگرم بر ميلي¬ليتر به دست آمد. درصد بازيابي در مورد نمونه¬هاي ادرار و بزاق در بازه¬ي 107-87 درصد قرار گرفت. نتايج حاصل از تجزيه¬ي نمونه¬هاي حقيقي توسط استخراج الكتروغشائي نيكوتين از ادرار حاكي از آن است كه غلظت نيكوتين پس از استعمال يك نخ سيگار به صورت ناشتا توسط فرد سالم غير سيگاري طي سه روز از 62/3 ميكروگرم بر ميلي ليتر به 17/27 نانوگرم بر ميلي¬ليتر رسيد. همچنين غلظت نيكوتين در بزاق فرد طي سه روز از 87/1 ميكروگرم بر ميلي ليتر به 20/34 نانوگرم برميلي¬ليتر كاهش يافت. غلظت نيكوتين در سرم خون فرد طي استعمال يك نخ سيگار به صورت ناشتا توسط فرد سالم غيرسيگاري 04/2 ميكروگرم بر ميلي¬ليتر و طي استعمال دو نخ سيگار 31/4 ميكروگرم بر ميلي ليتر اندازه گيري شد. طبق نتايج بدست آمده در اين روش، نيكوتين در مايعات زيستي تا چندين هفته قابل رديابي است.

194417

دانشگاه علم و صنعت ايران

شيمي تجزيه

دكتر افسانه ملاحسيني