مدل سازي الگوي پذيرش و انتشار فناوري در جامعه ي ايراني: مورد مطالعاتي فناوري نسل چهارم شبكه هاي تلفن همراه

دكتري

نرخ كند پذيرش و نشر فناوري نسل چهارم شبكه¬هاي موبايل در ايران پيامدهاي نامطلوبي براي اپراتورهاي مخابراتي بدنبال داشته است. اين پيامدها شامل 1) عدم توانايي اپراتورها در ارايه¬ي شمار زيادي از خدمات باكيفيت بالا،2) ناتواني در رقابت با فناوري-هاي OTT، 3) از دست دادن بسياري از فرصت¬هاي درآمدي،4) طولاني شدن دوره¬ي بازگشت سرمايه و 5) عدم يكپارچه¬پذيري با شبكه¬ي نسل پنجم و از دست دادن فرصت¬هاي اينترنت اشياء مي¬باشند. از اينرو، مدل¬سازي الگوي پذيرش و نشر فناوري¬هاي مخابراتي در ايران با تاكيد بر اين نسل هدف اصلي اين رساله بوده است. اما به دليل ساختار ارتباطي فناوري¬هاي مخابراتي سيار در جامعه و اين نكته كه پذيرش و نشر هر كدام بر پذيرش و نشر ديگري اثرگذار است، براي فهم بهتر الگوي زيربنايي نشر و انتشار اين فناوري¬ها در ايران، اين مطالعه محدود به نسل چهارم نبوده و مدلي توسعه يافته است كه قادر به شبيه¬سازي پذيرش و انتشار نسل¬هاي مخابراتي دوم، سوم، چهارم و حتي پنجم در جامعه ايراني است. اين مدل بر اساس دو رويكرد مدل¬سازي عامل بنيان (ABM) و نظريه شبكه اجتماعي (SNT) توسعه يافته است كه در آن محدوديت¬هاي مطالعات پيشين نظير 1) مفروض-نمودن عقلانيت نامحدود و اطلاعات كامل براي پذيرندگان فناوري و 2) فقدان توجه به اثرات شبكه¬اي، تعاملات پذيرندگان فردي در مقياس خرد و خواص نوخاسته رفع گريده¬اند. اين مدل داراي 20 خاصيت، 15 پارامتر ورودي و يك الگوي رفتاري 7 سطحي است كه تمامأ توسط زبان¬برنامه¬نويسي Netlogo 6.0.1 نوشته شده است و خروجي هاي آن نيز توسط نرم افزار R 3.5.3 تحليل گرديده¬اند. تحليل نتايج حاصل از اين مدل را مي¬توان در پنج زمينه زير مورد بحث قرار داد كه آگاهي از آنها متوليان حوزه مخابرات سيار را قادر مي¬سازد تا سازوكار زيربنايي پذيرش و نشر اين فناوري¬ها درجامعه ايراني بهتر بشناسند و اقدامات هوشمندانه¬اي در جهت مديريت اين فناوري¬ها انجام دهند. 1- شبكه دوستي جامعه ايراني به احتمال زياد داراي ساختار جهان كوچك مي¬باشد كه برخي از پيامدهاي چنين ساختاري عبارتند از 1) توزيع درجه اين شبكه چيزي شبيه توزيع پواسون است كه در آن لاندا بين 4 تا 6 است. اين يعني افراد ايراني با چنين تابع احتمالي با هم ارتباط برقرار مي¬كنند، 2) ضريب خوشه بندي (CC) در اين شبكه بالاست كه در اين مطالعه به دليل محدود بودن نمونه معادل 0.34 است ولي در صورت افزايش افراد به سمت 0.75 (3.4) ميل خواهد كرد. بالابودن CC حاكي از آن است كه در شبكه دوستي جامعه ايراني، هر فرد تمايل دارد كه دوستانش دوستان همديگر هم باشند از اينرو در چنين شبكه¬اي قدرت تبليغات زباني و شايعه بسيار زياد است، 3) متوسط طول مسير (L) كم است كه در اين مطالعه مقدار 3 است كه با افزايش تعداد افراد در مقياس 80 ميليوني جامعه ايران به سمت 8 ميل خواهد كرد. كم بودن L حاكي از آن است كه در جامعه ايراني، افراد با تعداد اندكي گام مي¬توانند به هم برسند. 2-انطباق¬پذيري گوشي افراد با شبكه نسل چهارم (4GCom) براي پذيرش و انتشار اين فناوري در جامعه ضروري است در حالي كه تبليغات تلويزيوني (Ad) ضروري نيست. 3-اثر 4GCom بر افزايش انتشار نسل چهارم بيش از Ad است كه اين اساسا به دو دليل است كه عبارتند از 1) فشاري بودن ماهيت انتشار فناوري¬هاي مخابراني سيار و 2) قدرت بالاي تبليغات زباني در شبكه¬هاي جهان كوچك همانند مورد شبكه دوستي ايران. 4-مناسب¬ترين سناريوهاي نشر نسل چهارم، سناريوهاي مي¬باشند كه 1) نمره انتشار آن¬ها جزو بالاترين¬ها و 2) تعداد گام-هاي آن¬ها جزو كمترين¬ها باشد. پيامدهاي عمده چنين سناريوهايي عبارتند 1) تسريع گسترده¬ي انتشار در زمان كوتاه كه اين باعث افزايش تعداد مشتركان در بازه زماني اندكي خواهد شد و متوسط درآمد به هر كاربر (ARPU) را به شدت افزايش مي¬دهد و 2) دفعات كمتري از پشتيباني به اين معني پياده¬سازي هر گام (S) در هر دفعه مستلزم تخصيص منابعي است كه اين تخصيص مستلزم سازماندهي و پشتيباني¬هاي اداراي است از اين رو هر چه قدر كه اين گام¬ها كمتر بشود به دفعات كمتري به چنين پشتيباني¬هاي نياز است. 5-فناوري¬هاي مخابراتي سيار در توالي هم قرار دارند و هرگونه ورود ديرهنگام به نسل¬هاي قبلي به دليل درك نادرست روندها وانحصارسازي اشتباه، بي¬ترديد منجر به ناهنجاري¬هايي در انتشار فناوري¬هاي نسل¬هاي بعدي خواهد شد. تفسير اين ناهنجاري اين است كه جامعه در وضعيتي قرار مي¬گيرد كه عليرغم معرفي يك نسل جديد توسط اپراتورهاي يك كشور، نتنها مهاجرت به آن كند است بلكه بعضا مشاهده مي¬شود كه نسل¬هاي قبلي گاه هدف مهاجرت نسل¬هاي قبل¬تر قرار مي¬گيرند. بعنوان نمونه براي مقطع زماني اول در بازه زماني فرودين 97 تا اواسط بهمن 98 به رغم وجود نسل چهارم در ايران، بازهم افرادي وجود داشته¬اند كه از نسل¬هاي دوم به نسل سوم مهاجرت كرده¬اند. علت اصلي اين ناهنجاري زمانبندي نادرست در ورود به نسل سوم و انحصارسازي اشتباهي بود كه در نهايت منجر به عدم امادگي اپراتورها براي مهاجرات به نسل چهارم گرديد كه اين باعث شد تا افرادي در اين مقطع زماني تفاوتي بين نسل¬هاي سوم و چهارم نيابند و حتي حجمي از مهاجرين بالقوه به جديدترين نسل را نيز منصرف نمايند. به دليل توالي و زنجيره¬اي بودن فناوري¬هاي مخابراتي، اين ناهنجاري در گذر زمان براي نسل پنجم نيز مشاهده شد.

195043

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر علي بنيادي - دكتر مهدي غضنفري

مديريت تكنولوژي - انتقال تكنولوژي

دكتر محمد علي شفيعا