برنامه‌ريزي و مسيريابي كانتينرهاي خالي يك خط كشتيراني بين بنادر چند كشور با در نظرگيري ملاحظات زيست محيطي در حالت عدم قطعيت

كارشناسي ارشد

يكي از اركان رونق و توسعه اقتصاد و اقتدار هر كشور، حمل و نقل است، البته عوامل متعدد ديگري نيز موجب رشد و توسعه اقتصادي مي‌گردند، اما نبايد از خاطر دور داشت كه حمل و نقل يكي از عناصر بسيار كليدي در توسعه اقتصادي تلقي مي‌شود. حمل و نقل دريايي مهم‌ترين روش مبادلات بين‌المللي است و به لحاظ حجم بسيار بالاي جابجايي كالا و نيز صرفه اقتصادي يكي از مناسب‌ترين روش‌هاي حمل كالا به حساب مي‌آيد. با افزايش روزافزون و رونق حمل و نقل دريايي در سال‌هاي اخير ميان كشورهاي جهان، طبيعتاً مسائل و مشكلاتي نيز مطرح مي‌شود. از اين رو دولت‌ها و شركت‌هاي وابسته به اين صنعت در تلاش هستند تا از يكديگر پيشي بگيرند و به نوعي مزيت رقابتي و در نتيجه سودآوري براي خود رقم بزنند. يكي از مشكلات حائز اهميت در اين حوزه، معضل عدم توازن كانتينرهاي خالي ميان بنادر موجود در خطوط كشتيراني است. بدين صورت كه بنادر صادراتي با كسري كانتينر خالي و بنادر وارداتي با مازاد كانتينر خالي در ترمينال‌ها و اسكله‌هاي خود مواجه هستند و چندان مديريت مناسبي جهت جابجايي كانتينرهاي خالي ميان اين بنادر كه پاسخگوي نياز آن‌ها باشد، وجود ندارد. عدم مديريت مناسب اين معضل، ممكن است براي اقتصاد يك كشور و خطوط كشتيراني فعال در آن سنگين تمام شود. از سوي ديگر مسائل زيست محيطي در چند سال اخير توجه زيادي را در حوزه حمل و نقل دريايي به خود جلب كرده است، به گونه‌اي كه طرح كاهش 50 درصدي انتشار گازهاي گلخانه‌اي در بخش حمل ونقل دريايي تا سال 2050 ميلادي توسط سازمان بين‌المللي دريايي تصويب و به دولت‌ها، سازمان‌هاي دريانوردي، خطوط كشتيراني و ديگر نهادهاي وابسته ابلاغ گرديد تا در اين زمينه نهايت مشاركت را داشته باشند. در اين پژوهش مدل رياضي چندهدفه‌اي براي طراحي شبكه حمل و نقل كانتينرهاي خالي به منظور برنامه‌ريزي و مسيريابي بهينه آن‌ها با در نظرگيري اهداف اقتصادي، زيستي و كاهش عدم تعادل موجودي ارائه مي‌شود. همچنين به دليل ماهيت غيرقطعي اين حوزه، پارامتر تقاضا غيرقطعي در نظر گرفته شده و مدل مناسب آن تحت دو رويكرد برنامه‌ريزي تصادفي (محدوديت شانسي) و بهينه‌سازي استوار بازنويسي مي‌شود. مدل‌هاي رياضي اين تحقيق، با استفاده از روش محدوديت اپسيلون تقويت شده براي تجارت ميان كشورهاي ايران، چين و هند به عنوان مطالعه موردي به كمك نرم افزار گمز حل شد و نتايج آن مورد تحليل و بررسي قرار گرفت. همچنين از روش تاپسيس جهت رتبه‌بندي جواب‌هاي مرز پارتو استفاده گرديد. نتايج نشان دهنده اين است كه مدل استوار نسبت به مدل محدوديت شانسي ملاحظات بيشتري را در نظر گرفته است. به عبارت ديگر غيرقطعي بودن تقاضا در مدل استوار، منجر به افزايش 14% هزينه‌ها و 10% انتشار گازهاي گلخانه‌اي مي‌شود. اين مدل كاركرد بهتري دارد، زيرا متوسط عملكرد سيستم را بهبود بخشيده و در پايداري شدني بودن جواب‌هاي بيشتري استمرار ورزيده است.

195352

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر سعيد يعقوبي

مهندسي لجستيك و زنجيره تامين

دكتر احمد ماكوئي