تدوين راهنماي طراحي شهري از طريق سنجش تغييرات مورفولوژي بافت‌هاي شهري بر تغييرات دماي شهر (نمونه موردي پهنه‌ي غربي شهر تهران)

كارشناسي ارشد

در دهه‌هاي اخير، شهرنشيني و رشد سريع صنعتي شدن سبب آزادسازي انرژي گرمايي زياد و افزايش آلودگي هوا در ترازهاي پايين جو شده و درنتيجه تغييرات زيادي را در كميت‌هاي هواشناختي لايه‌ مرزي جو شهري ايجاد كرده است. گسترش شهرنشيني و ويژگي‌هاي كالبدي شهر از دلايل اصلي ايجاد اين تغييرات دمايي است، از اين‌رو، پژوهش حاضر سعي در بررسي عوامل مورفولوژي و كالبدي مؤثر بر تغييرات دماي شهري در كلان‌شهر تهران را دارد. روش پژوهش حاضر از نظر هدف، كاربردي و از نظر روش كار و ماهيت، تحليلي_توصيفي و كمي است. در اين پژوهش با بهره‌گيري از ابزارهاي سنجش از راه دور، نقشه دماي شهر تهران با بهره‌گيري از تصاوير ماهواره‌اي لندست 8، براي روز 7 آگوست سال 2019(16 مرداد 1398) به‌عنوان يكي از گرم‌ترين روزهاي سال 1398 (به‌روزترين اطلاعات شهرسازي موجود) به‌دست‌آمده است. بر اساس بررسي نقشه‌ي توليدشده، پهنه‌ي غربي شهر تهران(محدوده‌هايي از مناطق 5، 21 و عمدتاً 22) به‌عنوان محدوده‌ي موردمطالعه انتخاب گرديده و شاخص‌هاي كالبدي و مرفولوژي تأثيرگذار بر دماي شهري آن از طريق اسناد و پيمايش‌هاي ميداني به‌دست‌آمده است. در ادامه رابطه و همبستگي ميان عوامل مورفولوژي شهري مؤثر بر تغييرات دما شهري همچون شاخص‌هاي فعاليت و كاربري، پوشش گياهي، درصد زمين‌هاي خالي، هندسه وجهت گيري معابر، ميانگين ارتفاع ساختماني، ميانگين تراكم ساختماني، فشردگي بافت، شاخص ديد به آسمان، سطح اشغال توده، سطوح نفوذناپذير و مواد و مصالح در محدوده‌هاي مطالعه از طريق مدل‌سازي آماري كلاسيك (رگرسيون خطي چند متغيره) مورد تحليل و بررسي قرارگرفته‌اند. درنتيجه بررسي‌هاي ذكر شده، مؤثرترين عوامل در تشديد دماي شهري به ترتيب شاخص‌هاي «درصد مساحت سطح ساخته‌شده در نمونه»، «جهت كلي معابر در نمونه»، «درصد مساحت پوشش گياهي در نمونه»، «ميانگين ارتفاع ساختماني» داراي رابطه‌ي منفي با افزايش دماي هوا و شاخص‌هاي «درصد مساحت آسفالت خيابان در نمونه»، «متوسط عرض معابر در نمونه» و «درصد زمين‌هاي خشك و باير در نمونه» داراي رابطه‌ي مثبت با افزايش دماي هوا مي‌باشند. در ادامه پژوهش، با استفاده از شبيه‌سازي سه‌بعدي در محيط نرم‌افزار Envi-met، به اعتبار سنجي مؤثرترين شاخص‌هاي تأثيرگذار، پرداخته شد. در انتها نيز با توجه به تحليل نتايج به‌دست‌آمده از بررسي‌ها، طرح پيشنهادي شبيه‌سازي و راهكارهايي به‌منظور كاهش دماي هواي شهر در محدوده‌هاي مطالعه ارائه گرديده است.

195550

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر هادي رضايي راد

شهرسازي - طراحي شهري

دكتر مصطفي بهزادفر