مدل اثر مؤلفه‌هاي شخصيتي دروني و بيروني بر رفتار و تصادفات ترافيكي رانندگان

كارشناسي ارشد

مطالعات و آمارها از عوامل انساني به‌عنوان يكي از اصلي‌ترين فاكتورهاي مؤثر در وقوع تصادفات نام‌برده‌اند. كانون كنترل (اينكه رانندگان تصادفات را به چه عواملي نسبت مي دهند)، يكي از عوامل انساني كليدي است كه رفتار رانندگي را متأثر مي‌كند. اين مطالعه با هدف توسعه ابزار مناسب جهت سنجش كانون كنترل رانندگان و بررسي روابط ميان آن با رفتارها و تصادفات رانندگي انجام‌شده است. اندازه نمونه اين مطالعه شامل 405 راننده (289 مرد و 197 زن) بود كه به سؤالات پرسشنامه‌ي تازه توسعه‌يافته‌ي كانون كنترل ترافيكي رانندگان ايراني، پرسشنامه رفتار رانندگي، سؤالات مرتبط با اعتمادبه‌نفس كاذب، توهم كنترل، تصادفات و موارد جمعيت شناختي پاسخ دادند. روايي سازه پرسشنامه با تحليل عاملي و پايايي ابزار با استفاده از آلفاي كرونباخ و ضريب پايايي تركيبي موردبررسي قرار گرفت. تحليل عاملي، وجود 5 مؤلفه‌ي تشخيص داده‌شده در پرسشنامه اصلي را مورد تائيد قرارداد كه درمجموع 8/54 درصد از كل واريانس را تبيين مي‌كنند. همچنين پايايي مقياس با روش ضريب آلفاي كرونباخ بـراي كانون كنتـرل دروني 80/0 و براي كانون كنترل بيروني كه شامل چهار خرده مقيـاس سرنوشـت/شانس، ساير راننـدگان، محيط و وسيله نقليه و عقايد مذهبي بود، به ترتيب 79/0، 79/0، 76/0، 92/0 به دست آمد. اين يافته‌ها ويژگي‌هاي روان‌سنجي مناسب پرسشنامه كانون كنترل ترافيكي را نشان داد. در ادامه با استفاده از اين پرسشنامه، روابط ميان كانون كنترل و رفتار رانندگي بررسي شد. نتايج مدل‌سازي معادلات ساختاري نشان داد كانون كنترل ترافيكي رانندگان، متغيري مؤثر در رفتار رانندگان ايراني است؛ به‌طوري‌كه كانون كنترل دروني، با انواع تخلفات و خطاهاي رانندگي رابطه‌ي منفي و معنادار (96/1t >) داشته و از سوي ديگر مؤلفه‌هاي كانون كنترل بيروني ازجمله شانس و سرنوشت با رفتار پر ريسك‌تر رانندگي و تصادفات رابطه مثبت و معنادار نشان مي‌دهند. همچنين اعتمادبه‌نفس كاذب رابطه ميان كانون كنترل دروني و رفتار را تعديل مي‌كند؛ به‌طوري‌كه رابطه منفي ميان كانون كنترل دروني و رفتار، براي رانندگان با اعتمادبه‌نفس كاذب پايين، بيشتر است. با توجه به نتايج اين مطالعه تقويت كانون كنترل دروني رانندگان همراه با كم كردن اعتمادبه‌نفس كاذب آنان، مي‌تواند رفتارهاي ايمن‌تر رانندگي را به همراه داشته باشد.

196354

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي عمران-حمل و نقل

دكتر علي توكلي كاشاني