تسهيل تهويه طبيعي شهري از طريق باز تعريف توده و فضا

كارشناسي ارشد

همراه با رشد سريع شهرنشيني و افزايش روز افزون جمعيت، زندگي در شهرهاي متراكم امري اجتناب ناپذير شده است. در اين ميان هرگونه نگاه سنتي به ساختارهاي شهري، مداخلات غيرمنطقي انساني و استفاده از الگوهاي طراحي بدون توجه به عملكرد و نياز بستر باعث شده است تا ساختمان‌هاي شهري به توده‌هاي بزرگ و به تبع آن شهرها به حصارهايي مستحكم تبديل شود. اين مسئله، با جلوگيري از نفوذ باد و جريان يافتن هوا درون شهر و محلات، در نهايت باعث افزايش سطح آلودگي هوا و تنزل كيفيت هوا در شهرها شده است. در همين راستا "تهويه شهري" بعنوان يك رويكرد نوين در حل معضل كيفيات هواي محيطي در شهرها مطرح شده است. در پژوهش حاضر با طرح سوالاتي در خصوص چگونگي كاربست الگوها و دستورالعمل‌هاي مبتني بر تهويه طبيعي در شهرها و با هدف ارائه الگويي جامع براي تسهيل تهويه طبيعي شهري از طريق بازتعريف الگوي توده و فضا، تلاش شده است تا ابعاد تهويه طبيعي شهري و عوامل و مولفه‌هاي تاثيرگذار مورفولوژيك در بهبود كيفيت هواي شهري شناسايي شوند. در فصل اول به كليات و چارچوب موضوع پرداخته شده كه بيان مساله، ضرورت پژوهش، سوالات پژوهش، اهداف پژوهش، قلمرو پژوهش و محدوديت‌هاي پژوهش شامل را مي‌شود. در فصل بعدي كه مباني نظري پژوهش است، ابتدا مفاهيم پايه‌اي، سير تطور موضوعي و مقياس‌هاي مرتبط با تهويه شهري آورده شده و سپس پنج عامل اثرگذار بر تهويه طبيعي و پنج حوزه اثرپذير از آن به تفكيك مقياس مشخص شده‌اند و در نهايت مدل مفهومي پژوهش كه نماينگر تصويري كلان از ارتباطات ميان مؤلفه‌هاي تأثيرگذار و نوع كنش آنها با مفهوم تهويه شهري است؛ ارائه شده است. در ادامه و در فصل سوم، با بهره‌گيري از ماتريس ارزيابي گولر و تعيين معيارهاي اولويت‌بندي، از ميان 35 شاخص عام مستخرج از مطالعات جهاني، 10 شاخص به عنوان شاخص‌هاي نهايي سنجش تهويه (به همراه اطلاعات تكميلي از قبيل نام اختصاري، مؤلفه شاخص، جهت شاخص و غيره) انتخاب گرديدند. سپس بر مبناي مدل پياز تحقيق اركان پژوهش يعني فلسفه، رويكرد، استراتژي، روش و بازه زماني پژوهش مشخص گرديده و در آخر روش جمع‌آوري و تحليل داده‌ها كه دو موضوع مهم و تعيين كننده در فرايند روش‌شناسي است بر مبناي اهداف پژوهش به صورت كامل تشريح گرديده است. در فصل چهارم، ابتدا به بررسي جايگاه اقليمي كلان شهر تهران پرداخته شده و محدوده مورد مطالعه بر اساس آمارهاي شركت كنترل كيفيت هوا بررسي شده است. سپس به بررسي و تحليل ويژگي‌هاي مورفولوژيك محدوده مورد مطالعه بر اساس شاخص‌هاي 8 گانه پرداخته شده، شبيه‌سازي محيط بادي صورت گرفته و در نهايت بر اساس نتايج حاصل از تحليل‌ها الگوي پيشنهادي مبتني بر راهكارهاي تسهيل طبيعي براي محدوده مطالعاتي ارائه شده است. در فصل پنجم، تلاش شده است تا با مرور يافته‌هاي نظري و عملي پژوهش و انطباق اين يافته‌ها با يكديگر، ضمن تبيين چارچوب مداخلات شهرسازانه مبتني بر رعايت الزامات تهويه طبيعي، پيشنهادات آتي براي تكميل مطالعات و انجام پژوهش‌هاي كاربردي بيشتر ارائه گردد. نتايج حاصل از مطالعات نظري پژوهش به خوبي نشان مي‌دهند كه در ميان ابعاد و مولفه‌هاي اثرگذار بر راندمان تهويه شهري، مورفولوژي شهري به عنوان يك مولفه كليدي در حوزه عمل رشته شهرسازي مي‌تواند نقش تعيين كننده‌اي در ميزان سرعت باد در مناطق شهري داشته باشد. در حوزه عمل، نتايج حاصل از تحليل‌ و بررسي توأمان اثرگذاري شاخص‌ها بر متوسط سرعت باد در محدوده مورد مطالعه و روابط هر يك از آنها با يكديگر چنين نشان مي‌دهد كه، در ميان شاخص‌هاي 8 گانه، 3 شاخص انحراف معيار ارتفاعي ساختمان‌ها، ضريب سطح اشغال ساختمان و تراكم ساختمان‌هاي شهري شاخص‌هاي مستقل بوده و كاهش يا افزايش آنها بر 5 شاخص ديگر به عنوان شاخص‌هاي وابسته (تراكم ناحيه جلويي، فاكتور ديد به آسمان، نسبت قطعه، تراكم كانيون‌هاي خياباني و نسبت ابعاد خيابان) مستقيماً اثرگذار است. بنابر نتايج كمي حاصل از سنجش شاخص‌ها و نوع شدت اثرگذاري آنها و با استناد به يافته‌هاي نظري پژوهش به اصلاح روابط و الگوي استقرار توده و فضا در محدوده مطالعاتي پرداخته شده و حداقل استانداردهاي كالبدي مبتني بر تهويه طبيعي فراهم شده است. نتايج حاصل از ارزيابي مجدد الگوي پيشنهادي استقرار توده و فضا، با توجه به تحليل‌ها و مدل‌سازي‌هاي انجام شده در نرم‌افزار انوي-مت، نشان‌دهنده بهبود نسبي شرايط و افزايش سرعت ميانگين باد در محدوده مطالعاتي دارد.

204825

دانشگاه علم و صنعت ايران

-

طراحي شهري

دكتر سيد مجيد مفيدي-دكتر احمد خليلي