بررسي اثر متقابل تنش هاي خشكي و شوري بر كنجد

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

9/19/2021 12:00:00 AM

در كشاورزي فارياب در ايران، محدوديت كمي و كيفي منابع آب و در نتيجه آن تنش¬هاي خشكي و شوري، همواره توليد محصولات كشاورزي را تهديد مي¬كند. زماني كه غلظت املاح در منطقه توسعه ريشه به قدري افزايش يابد كه عملكرد پتانسيل گياه كاهش يابد، تنش شوري اهميت بيشتري پيدا مي¬كند. كنجد از جمله گياهان روغني و صنعتي است كه به شرايط خشكي و شوري تا حدودي مقاوم است و كشت آن مي¬تواند بخشي از نياز كشور به محصولات كنجدي به خصوص روغن¬هاي نباتي را تامين كند. هدف از پژوهش حاضر برآورد حد آستانه تحمل به شوري كنجد و تابع توليد–شوري آن، برآورد ميزان تبخير – تعرق گياه كنجد در طول دوره رشد، همچنين بررسي اثر متقابل دو تنش خشكي و شوري بر صفات مورفولوژيك اعم از ارتفاع بوته، قطر ساقه اصلي، تعداد كپسول در بوته، تعداد دانه در كپسول، وزن هزار دانه، عملكرد دانه، عملكرد كل ماده خشك، درصد و عملكرد روغن دانه، شاخص برداشت و بهره¬وري مصرف آب و صفات فيزيولوژيك شامل شاخص سطح برگ، دماي پوشش سبز، محتواي نسبي و پتانسيل آب برگ كنجد بود. بدين منظور آزمايشي در سال 1399 در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه اردكان بصورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح بلوك¬هاي كامل تصادفي و با سه تكرار انجام شد. تيمارهاي آزمايش شامل سه سطح خشكي با دورهاي متفاوت آبياري I1، I2 و I3 به ترتيب با دور 4، 8 و 12روز و چهار سطح شوري آب آبياري شامل S1، S2، S3 و S4 به ترتيب با متوسط شوري 5/1، 4، 7 و 10 (dS.m-1) بود. نتايج مويد اين واقعيت بود كه تيمارهاي آزمايش و اثر متقابل آن¬ها بر صفات مورفولوژيك و فيزيولوژيك معني¬دار بود. افزايش سطح تنش خشكي و شوري سبب كاهش ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد كپسول در بوته، تعداد دانه در كپسول، وزن هزار دانه، عملكرد دانه و عملكرد بيولوژيك نسبت به شاهد شد. بيشترين و كمترين عملكرد دانه به ترتيب مربوط به تيمارهاي I1S1 و I3S4 با مقادير 05/2 و 025/0 تن در هكتار بود. بيشترين و كمترين مقدار روغن دانه به ترتيب 38% و 23% مربوط به تيمارهاي I1S1 و I3S4 بود. شاخص برداشت و بهره¬وري مصرف آب نيز با افزايش سطوح تنش، روند كاهشي در پيش گرفتند. به طوري¬كه بيشترين و كمترين ميزان شاخص برداشت مربوط به تيمارهاي I2S1 و I3S4 با مقادير 25/0 و 1/0 و بيشترين و كمترين ميزان بهره¬وري مصرف آب با مقادير 22/0 و 01/0 حاصل از تيمارهاي I1S1 و I3S4 بود. حد آستانه تحمل به شوري گياه كنجد براي عملكرد نسبي دانه و شيب كاهش عملكرد به ازاي افزايش يك واحد شوري به ترتيب، dS.m-1 9/6 و 8 درصد بدست آمد. ميزان آب مورد نياز براي تبخير – تعرق گياه كنجد در طي فصل رشد براي تيمار شاهد حدود 570 ميلي¬متر بدست آمد.

208734

دانشگاه اردکان

يرمي نجمه Yarami Najmeh