راهنماي طراحي شهري به منظور تسهيل حضور و اجتماع‌پذيري افراد مبتلا به اختلال طيف اوتيسم محدوده مطالعاتي: محله اوين_دركه تهران

كارشناسي ارشد

چكيده: با توجه به پيشرفت روزافزون علوم و عميق‌تر شدن شناخت انساني، به رسميت شمردن تفاوت‌هاي فردي انسان‌ها در طراحي فضاها امري ضروري به نظر مي‌رسد. با توجه به اينكه افراد با بيماري‌هاي خاص محدوديت‌هاي خاص خود را دارند، همگام با تأمين خدمات و فرآيند درمان آن‌ها دانش معماري و شهرسازي نيز بايستي در راستاي شناخت مشكلات و ارائه خدمات به اين افراد تلاش نمايد. هم‌زمان با تأمين محيطي ايمن و كارا براي اين افراد، معماري و شهرسازي به‌عنوان ابزارهاي تأمين كيفيت محيط انسان‌ساخت در راستاي بهبود كيفيت زيست و تأمين رفاه كليه گروه‌هاي اجتماعي، سني، جنسي، حركتي و ... مي‌تواند به‌عنوان مكمل فرآيند درمان و آموزش افراد و بيماران با نيازهاي خاص عمل نمايد. حضور پذيري و اجتماع‌پذيري همه افراد جامعه اعم از افراد سالم و افراد با شرايط خاص يكي از ضروريت هاي مورد توجه شهرسازان و معماران در طراحي و برنامه‌ريزي است. اينكه فضاهاي شهري بتوانند مختص به عده‌اي خاص طراحي شوند تا علاوه بر عموم، حضور اين افراد نيز ميسر شود. ضرورت توجه به عوامل مؤثر محيطي در فضاهاي درماني-آموزشي متناسب با شرايط خاص روحي و رواني كودكان اوتيسم به‌خوبي مشهود است. فضاهايي با محوريت توجه به روح و روان كودكان كه بتوانند علاوه بر پاسخگويي به شرايط و نيازهاي بيماران، بستري مناسب براي كاهش مشكلات ذهني و فكري و اجتماعي اين كودكان فراهم آورد. به‌عبارت‌ديگر، مهم‌ترين مسئله در مورد كودكان مبتلا به اوتيسم شناخت رفتارهاي ويژه اين كودكان و فراهم آوردن عوامل محيطي مؤثر در ايجاد آسايش رواني در محيط با به‌كارگيري اصول روانشناسي محيطي در طراحي فضاها است، تا بتوانيم با افزايش كيفيت هم‌زيستي ميان كودكان و محيط، زمينه بهبود آنان را افزايش دهيم. پژوهش حاضر با پيش‌فرض قرار دادن اصل «تأمين كيفيت‌هاي موردنياز در راستاي نيازهاي كودكان مبتلا به اوتيسم در راستاي رفع مشكلات و ارتقاي عملكرد آموزش و درمان با استفاده از كيفيت‌هاي قابل لمس و قابل درك در محيط» تلاش نموده است، نيازهاي كودكان اتيسم را شناسايي كند و با توجه به اين اصول اقدام به تدوين اصول طراحي فضاهاي مناسب و موردنياز آن‌ها نمايد. پژوهش حاضر تلاش دارد كه چگونه مي‌توان نيازهاي افراد خاص و گروه‌هاي اقليت جامعه را درسطح كلان در فضاهاي شهري پوشش داده و در ديد خود به‌طور ويژه فضايي را براي آن‌ها طراحي كرد. اين تحقيق بنا به ماهيت خود، در تدوين مؤلفه‌ها، بنيادي و در بررسي؛ موردي كاربردي است. لذا با توجه به ماهيت موضوع و مؤلفه‌هاي موردبررسي اين پژوهش ازنظر ماهيت و روش كار جزء دسته مختلط است، چون در تلاش است با استفاده از اطلاعات كتابخانه‌اي و مقالات موجود در زمينه موضوع پژوهش در مطالعات و پژوهش‌هاي مشابه ملي و بين‌المللي و استفاده از نظرات خانواده‌هاي افراد مبتلا به اختلال اوتيسم به بررسي، رفتارها و كنش‌هايي كه در سطح ناحيه و منطقه شكل مي‌گيرد بپردازد. براي بررسي و تحليل سيستمي براي طراحي فضاي شهري اجتماع‌پذير براي افراد مبتلا به اختلال اوتيسم ابتدا به مشخص كردن شاخص‌هاي پژوهش با توجه به هدف پژوهش و بعد از انتخاب شاخص‌هاي پژوهش از روش رگرسيون چند متغيره به بررسي و امتيازدهي شاخص‌هاي فضاي شهري اجتماع‌پذير براي افراد مبتلا به اختلال اوتيسم با توجه به نظرات كارشناسان پرداخته‌شده است. بعد از به دست آمدن امتياز از تحليل عاملي كه براي مشخص كردن رتبه‌بندي شاخص‌هاي استفاده‌شده است، تا امتياز نظرات خانواده‌هاي افراد مبتلا به اختلال اوتيسم مشخص شود و سپس از مجموع نظرات خانواده‌ها و كارشناسان براي به دست آمدن امتياز اهميت شاخص‌ها استفاده شده است. بر اين اساس توجه به شاخص كيفيت محيطي كه شامل معيارهاي آسايش و راحتي، آرام‌سازي فضا، فضاي سبز و تحريك‌پذيري است، مجموع امتياز بالاتري دريافت كرده و اين شاخص‌ها در طراحي مورد توجه قرار گرفته اند.

211338

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي شهرسازي گرايش طراحي شهري

جناب آقاي دكتر مصطفي بهزادفر