ارزيابي آلودگي فلزات سنگين در رسوبات با استفاده از روشهاي تصميم گيري چند معياره در منطقه يزد

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

معدن

كارشناسي ارشد

شاخص¬هاي آلودگي به‌عنوان ابزار و راهنمايي مفيد، براي ارزيابي جامع ميزان آلودگي منطقه در نظر گرفته مي¬شوند؛ لذا اين شاخص-ها، اهميت زيادي در ارزيابي و نظارت بر پايش كيفيت خاك، رسوب، آب‌وهوا و تضمين پايداري در آينده به‌ويژه در مورد اكوسيستم مزارع كشاورزي، صنعتي دارند. به‌عبارت‌ديگر، مي¬توان به نقش مهم شاخص¬هاي آلودگي در ارزيابي و بررسي ميزان آلودگي فلزات سنگين اشاره كرد؛ بنابراين، با به‌كارگيري روش¬هاي ارزيابي آلودگي مي¬توان در جهت مديريت و اصلاح آلودگي گام نهاد. شاخص¬هاي آلودگي به دو گروه شاخص¬هاي واحد و شاخص¬هاي مركب تقسيم مي¬شوند. در مطالعه حاضر به منظور ارزيابي سطوح آلودگي فلزات سنگين از تحليل داده¬هاي ژئوشيميايي رسوبات آبراهه¬اي ورقه 1:100000 يزد و خضرآباد استفاده شده است. در منطقه مورد مطالعه سنگ¬هاي آهكي، دولوميت، ماسه¬سنگ و شيل غالب منطقه هستند. با توجه به اينكه داده¬هاي رسوب آبراهه¬اي معرف مواد بالادست خود هستند، براي ارزيابي و تحليل بهتر آلودگي حوضه آبخيز نمونه¬ها ترسيم گشت. سپس با توجه به نقشه زمين¬شناسي، داده¬هاي آناليز شيميايي عناصر و موقعيت فضايي نمونه¬ها مساحت حوضه آبخيز و نسبت مساحت ليتولوژي¬هاي مؤثر در حوضه آبخيز هر نمونه استخراج شد و بر اساس آن غلظت تك عنصري زمينه محلي ناشي از ليتولوژي به روش ميانگين وزن¬دار محاسبه شد و از آن به عنوان غلظت زمينه در شاخص¬هاي كيفيت رسوب مانند ژئوانباشت (Igeo) فاكتور ضريب آلودگي (CF) و ضريب آلودگي اصلاح (mCd) استفاده شد. براي محاسبه آلودگي، از 258 نمونه، رسوبات آبراهه¬اي در حوضه تفت استفاده شد كه نمونه¬هاي برداشت شده براي 12 عنصر Zn ،Pb ،Ag ،Bi ،Cu ،As ،Sb ،Ba ،W ،B ،Ba ، Mo به روشICP-OES آناليز شدند. بررسي حوضه¬هاي آلوده نشان داد كه منابع آلودگي عمدتاً به دليل خصوصيات زمين¬شناسي منطقه بوده اما در برخي موارد فعاليت¬هاي معدني در گسترش آلودگي بسيار مؤثر بوده¬اند. در نهايت از دو روش AHP و AHPFuzzy براي ارزيابي، تركيب لايه¬هاي اطلاعاتي مختلف آلودگي، شدت فرسايش خاك، گسل و زمين¬شناسي استفاده شده تا بتوان مناطق مستعد آلودگي را شناسايي كرد. در ابتدا لايه¬هاي مورد نظر بر اساس هدف مطالعه وزن¬دهي شدند و در نهايت با استفاده از نرم¬افزار ArcGIS نقشة اولويت¬بندي آلودگي در سه رده-بندي، بدون آلودگي، آلوده، آلودگي ممكن، آلودگي قطعي جدا نمود كه نتايج نشان داد در حوضه¬هاي اطراف كاني¬زايي و رخدادهاي معدني داراي شدت فرسايش زياد و با تركم زياد گسل¬ها و غني¬شدگي فلزات، مناطق پرمخاطره¬اي براي محيط¬زيست مي-باشند. با استفاده از روش پتانسيل فرسايشي ميزان رسوب¬دهي¬ با مقدار 52/263731 مترمكعب در سال محاسبه شد.

212587

اكتشاف

مهندسي معدن

دانشگاه صنعتي اصفهان

علي اكبر نظري ساماني

احمدرضا مختاري، محسن سليماني

حسن طباطبائي، هوشنگ اسدي هاروني