پذيرفتاري‌ مغناطيسي براي پايش آلودگي فلزات سنگين در مغزه‌هاي رسوبي دلتاي گاوخوني

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط‌زيست

كارشناسي ارشد

درمحيط‌هاي آبي، رسوبات به عنوان محل ذخيره طبيعي و تجمع فلزات و موادمعدني، شاخصي براي ارزيابي وضعيت آلودگي هستند. براي بررسي آلودگي رسوبات معمولا از روش‌هاي آزمايشگاهي متداول كه دشوار و زمان‌بر است استفاده مي‌شود. در سال‌هاي اخير از اندازه‌گيري پارامترهاي مغناطيسي كه روشي سريع‌ و با اثر تخريبي كمتر است به منظور بررسي آلاينده‌ها در محيط‌هاي مختلف استفاده مي‌شود. اين مطالعه باهدف بررسي آلودگي (PLI) جهت بررسي درجه آلودگي محيط به عناصر سنگين استفاده شد. نتايج حاصل از آناليز همبستگي در ايستگاه شاخ‌ميان، همبستگي مثبت و تغييرات عمقي برخي عناصر سنگين و پذيرفتاري مغناطيسي در رسوبات عمقي دو ايستگاه شاخ‌ميان و كوه‌سياه واقع در دلتاي رودخانه زاينده‌رود و ابتداي محدوده تالاب بين‌المللي گاوخوني انجام گرفت. دو مغزه رسوبي به طول 131 و 30 سانتي‌متر به ترتيب در دو ايستگاه شاخ‌ميان و كوه‌سياه برداشت گرديد و مقدار پذيرفتاري مغناطيسي در دو فركانسKHZ 46/0 وKHZ 6/4، پارامترهاي فيزيكي و شيميايي مختلف (درصد رطوبت، چگالي خام، چگالي خشك، اندازه ذرات، مواد آلي، pH، EC و Eh) و غلظت عناصر (Cd،P ،Al ،S ،Zn ،Pb ، Ni ،Cr ،Fe ،V ،Co ،Cu ، Mn و Li) در نمونه‌هاي هر دو مغزه رسوب اندازه‌گيري شد. از شاخص‌هاي عامل غني‌شدگي (EF)، شاخص زمين‌انباشتگي (Igeo) و شاخص بار معني‌داري بين پذيرفتاري مغناطيسي فركانس پايين با عناصر نيكل، سرب، كروم، كبالت، مس، ليتيم، آهن، آلومينيوم و منگنز، سيلت و رس،pH و ماده آلي و همبستگي منفي و معني‌داري با ماسه خيلي درشت و ماسه درشت نشان داد در حالي‌كه در ايستگاه كوه‌سياه تنها همبستگي مثبت و معني‌داري بين پذيرفتاري مغناطيسي و منگنز بدست آمد. همچنين شاخص بار آلودگي همبستگي مثبت و معني‌داري با پذيرفتاري مغناطيسي در ايستگاه شاخ‌ميان دارد (01/0˂P، 317/0=r). در معادله رگرسيوني به دست آمده بين پذيرفتاري مغناطيسي و پارامترهاي فيزيكي و شيميايي و عناصر در ايستگاه شاخ‌ميان درصد رطوبت و فلزات سرب، ليتيم، آلومينيوم و آهن 9/71 درصد و در ايستگاه كوه‌سياه، منگنز و Eh 9/57 درصد از كل تغييرات را توجيه كرد. مقايسه عوامل محيطي مختلف از جمله تغييرات جمعيت، تعدادكارگاه‌ها، سطح زير كشت محصولات زراعي استان اصفهان و شاخص‌هاي خشكسالي هواشناسي و هيدرولوژيك حوضه گاوخوني طي هفت دهه گذشته با تغييرات شاخص بار آلودگي (PLI)، بار عناصر (Flux) مورد مطالعه و پذيرفتاري مغناطيسي نشان داد كه فقط ارتباط مستقيمي بين بار عناصر با شاخص‌هاي ترسالي و خشكسالي حوضه وجود داشت به عبارتي ديگر با توجه به شاخص‌هاي زمين‌انباشتگي (Igeo) و عامل غني‌شدگي (EF) كه عدم آلودگي رسوبات را در هر دو مغزه رسوبي نشان مي‌دهند، دوره هاي ترسالي باعث انتقال بيشتر رسوبات حوضه به دلتاي رودخانه زاينده رود شده كه با افزايش ميزان شاخص بار عناصر (Flux) همراه است.

213074

آلودگي‌هاي محيط‌زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

شمس‌الله ايوبي

محسن سليماني، رضا مدرس

محمد نعمتي ورنوسفادراني، نوراله ميرغفاري