پهنه‌بندي نواحي مستعد رويشگاهي زيرۀ سياه در استان يزد

مديريت و كنترل بيابان

12/27/2021 12:00:00 AM

استفادۀ درست از منابع طبيعي و انتخاب گونه‌هاي سازگار با شرايط اقليمي منطقه، يكي از گام‌هاي اساسي در توسعه و كشت گونه‌هاي گياهي مي‌باشد.كشت زيرۀ سياه در مناطق خشك و نيمه‌خشك به‌دليل پايين بودن نيـاز آبـي اين گياه، همچنين به‌دليل صـادرات به كشورهاي ديگر، اشتغال‌زايي در بخش كشاورزي و حفاظت از اكوسيستم‌هاي طبيعي داراي اهميت بسيار بالايي است. از اين رو، اين مطالعه با هدف پهنه‌بندي مناطق مستعد رويشگاه زيرۀ سياه و عوامل بيوفيزيكي و اقليمي مؤثر در رويش آن در استان يزد انجام گرفت. بدين منظور، ابتدا از طريق جستجوي علمي، مطالعات كتابخانه‌اي و بررسي زيستگاه‌هاي گونۀ مورد مطالعه، شرايط اكولوژيكي مناسب براي رشد گونۀ زيرۀ سياه به دست آمد و پس از آن با استفاده ازداده‌هاي هواشناسي، مبادرت به تهيه و توليد نقشه‌هاي پارامترهاي اقليمي مؤثر در رشد گرديد و در نهايت با استفاده از اين لايه‌هاي اطلاعاتي و تلفيق آنها با روش وزن‌دهي معكوس فاصله در سيستم اطلاعات جغرافيايي، مناطق مستعد رويشگاه گونۀ مذكور مشخص شد. بر اساس اطلاعات استخراج‌شده از منابع موجود، نقشه‌هاي پارامترهاي ميانگين دما، دماي حداقل و ارتفاع تلفيق شد كه وسعت حدود 88/20 درصد از اراضي استان، داراي شرايط مطلوب جهت كشت زيرۀ سياه مي‌باشد و تنها ايستگاه كاريز در طبقۀ نامناسب كشت قرار مي‌گيرد. پهنه‌بندي نقشه‌هاي ساير پارامتر‌ها بر اساس اطلاعات موجود در منطقه انجام گرديد و بر اساس نتايج حاصل از طبقه‌بندي نقشه‌ها، در خصوص پارامتر تبخير، 53/65 درصد از اراضي مستعد كشت مي‌باشد كه شامل ايستگاههاي ميبد، يزد و مهريز است و از نظر پارامتر بارندگي، 25/52 درصد اراضي شامل ايستگاههاي مهريز، ميبد، ابركوه و مروست در طبقۀ مناسب قرار دارد. همچنين در حيطۀ پارامتر بارش برف، 50/48 درصد از نواحي كه نيمۀ شرقي و جنوب شرقي استان را شامل مي‌شود، از نواحي مستعد كشت زيرۀ سياه مي‌باشد و از نظر پارامتر سرعت باد، 33/72 درصد از اراضي شامل ايستگاه‌هاي بافق، ابركوه و مروست مناسب مي‌باشد و در خصوص پارامتر فشار از سطح دريا، ايستگاه‌هاي رباط، عقدا، ميبد، ابركوه، مهريز، بافق، مروست و هرات كه وسعت 08/88 درصد از اراضي استان را در برمي‌گيرد، مناسب كشت مي‌باشد. به علاوه، در مورد پارامتر حداكثر دماي مطلق، 22/57 درصد از اراضي شامل ايستگاههاي هرات، رباط، يزد، مهريز و مروست و از نظر پارامتر حداقل دماي مطلق، ايستگاه‌هاي رباط و هرات با وسعت 25/55 درصد، مناسب كشت زيره مي‌باشد. در مورد پارامتر ساعات آفتابي، 11/84 درصد از مناطق كه تمام ايستگاه‌ها به جز ايستگاه عقدا كه در كلاس نامناسب قرار گرفته است را شامل مي‌شود و مناسب مي‌باشد و نيز در خصوص پارامتر دماي خشك، 58/57 درصد از اراضي در طبقۀ مناسب قرار گرفته است كه اكثر ايستگاه‌ها به جز ايستگاه‌هاي يزد و مروست را شامل مي‌شود، از لحاظ پارامتر دماي حداكثر، اكثر ايستگاه‌هاي استان از نواحي مستعد رويشگاه زيرۀ سياه مي‌باشد و از نظر دماي تر، 60/37 درصد از اراضي شامل ايستگاه‌هاي ابركوه و هرات در طبقۀ مناسب قرار دارد. در مورد پارامتر رطوبت نسبي، 94/66 درصد مناطق استان شامل حومۀ ايستگاه‌هاي يزد، مهريز، ابركوه و مروست مناسب مي‌باشد. از لحاظ پارامتر رطوبت نسبي حداقل، 83/76 درصد اراضي استان داراي شرايط مطلوب كشت مي‌باشد. پارامتر ديگري كه مورد بررسي قرار گرفت در مورد رطوبت نسبي حداكثر، 19/52 درصد اراضي شامل ايستگاه‌هاي هرات، ابركوه، ميبد و رباط مناسب مي‌باشد. در نهايت در خصوص پارامتر شيب مي‌توان گفت كه، 54/38 از اراضي، داراي قابليت كشت گونۀ مورد نظر است و همچنين با بررسي نقشۀ جهت‌هاي جغرافيايي نيز درمي‌يابيم، كل استان از پتانسيل كافي جهت كشت زيرۀ سياه برخوردار است.

213644

دانشگاه اردکان

تازه مهدي Tazeh Mahdi , قانعي بافقي محمدجواد Ghaneei Bafghi Mohammad Javad