ارزيابي ريسك سلامت هيدروكربن هاي آروماتيك چندحلقه اي ذرات معلق هوا (PM2.5) در شهر اصفهان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

ذرات معلق به دليل اثرات نامطلوب بر كيفيت هواي محلي، منطقه¬اي و آب¬ و هواي جهاني، يكي از اصلي¬ترين آلاينده¬هاي هوا محسوب مي¬شوند. مطالعه در زمينه ذرات معلق، به دليل توانايي آن¬ها در جذب ساير آلاينده¬ها مانند هيدروكربن¬هاي آروماتيك چندحلقه¬اي (PAHs) از اهميت زيادي برخوردار است. تركيبات PAHs آلاينده¬هاي آلي حاوي دو يا چند حلقه بنزن هستند. اين تركيبات مي¬توانند موجب سرطان¬زايي، جهش¬زايي و سركوب سيستم ايمني شوند. انسان از طريق استنشاق، بلع و تماس پوستي در معرض PAHs قرار مي¬گيرد. هدف از اين پژوهش ارزيابي ريسك سلامت PAHs در ذرات معلق (PM2.5) در شهر اصفهان است. بدين منظور ريسك سرطان¬زايي و جهش¬زايي 32 تركيب PAHs در حدود 50 نقطه در داخل و حومه شهر اصفهان طي چهار فصل مربوط به سال¬هاي 1397-1396 بررسي شد. ريسك جهش¬زايي با استفاده از شاخص پتانسيل تعادل جهش¬زايي (MEQ) محاسبه شد و ريسك سرطان¬زايي با استفاده از مقادير پتانسيل تعادل سميت و بر اساس دو دسته سناريو در معرض قرارگيري (تفكيك دو گروه سني كودكان و بزرگسالان و مجموع دو گروه) برآورد شد. سرطان¬زايي از سه مسير استنشاق، بلع و تماس پوستي مورد بررسي قرار گرفت. خطر كل سرطان¬زايي از مجموع خطرات قرار گرفتن در معرض مسيرهاي بلع، تماس پوستي و استنشاق محاسبه شد. همچنين ريسك سرطان ريه با استفاده از روش EPA و مقدار ريسك واحد ارزيايي شد. نتايج به دست آمده نشان داد كه در فصل پاييز مقادير غلظت PM2.5 و PAHs بيشتر از ساير فصول و بيشتر از حدود مجاز بود و پس از آن به ترتيب فصول زمستان، بهار و تابستان قرار داشتند. ميانگين غلظت بنزو-ا-پايرن (BaP) در فصل پاييز و همزمان با پديده وارونگي دما بيشتر از مقدار مجاز استاندارد ملي هوا براي در معرض قرارگيري روزانه اين تركيب، يعني 1 نانوگرم بر متر مكعب بود. در بررسي جهش¬زايي حداكثر درصد سهم، متعلق به BaP بود پس از آن ايندنو (3،2،1-سي دي) پيرن و بنزو (جي اچ آي) پريلن به ترتيب بيشترين مقادير MEQ را به دست آوردند. ريسك سرطان¬زايي از مسير استنشاق از حد مجاز 6-10 فراتر نرفت. ريسك سرطان¬زايي از مسير بلع و تماس پوستي بسيار بيشتر از مسير استنشاق بود و در اغلب نقاط بيش از حد مجاز و در دسته خطر بالقوه سرطان¬زايي يعني 6-10 تا 4-10 قرار گرفت. بيشترين ميزان ريسك مربوط به مناطق شهري، شهرك¬هاي صنعتي و پس از آن پايانه¬ها بود. مجموع ريسك سرطان¬زايي نيز در محدوده خطر بالقوه قرار داشت و تنها در دو نقطه در فصل پاييز ميزان آن در محدوده ريسك بسيار زياد و خطرناك (بيش از 4-10) برآورد شد. با توجه به نتايج به دست آمده مديريت كنترل منابع توليد PAHs و لزوم برنامه¬ريزي در جهت كاهش انتشار اين تركيبات براي حفظ سلامت ساكنين شهر اصفهان توصيه مي¬شود.

214066

آلودگي هاي محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

زهرا حيدري

نورالله ميرغفاري، محمد نعمتي ورنوسفادراني

محسن سليماني