پايش زيستي و منشايابي هيدروكربن‌هاي آروماتيك چندحلقه‌اي هواي آزاد شهر اصفهان با استفاده از پوسته درخت Pinus eldarica

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

پايش‌هاي مستمر آلاينده‌هاي محيط زيست اطلاعات مناسب و كاربردي را براي مديريت صحيح آن‌ها فراهم مي‌كند. در اين ميان پايش زيستي كه در دسته نمونه‌برداري غيرفعال طبقه‌بندي مي‌شود، مي‌تواند راهي مقرون به صرفه و مناسب براي دستيابي به اين مهم باشد. در بين تركيباتي كه پايش آنها در محيط ضروري است هيدروكربن‌هاي آروماتيك چندحلقه‌اي (PAHs) مي‌باشد كه از فرآيند‌هاي طبيعي و فعاليت‌هاي انساني حاصل مي‌شوند، اثرات منفي بر سلامت انسان دارند و از اهميت ويژه¬اي برخوردار هستند. امكان تجمع اين تركيبات با توجه به خصوصيات فيزيكي و شيميايي آنها در گياهان وجود دارد. هدف اين مطالعه پايش زيستي PAHs در پوسته‌ي درختان كاج تهران (Pinus eldarica) و منشأيابي اين تركيبات در هواي شهر اصفهان بود. از پوسته‌ي درختان كاج تهران با اندازه تقريبي 8×8 سانتي‌متر و در 33 نقطه‌ي شهر اصفهان در اواخر فصل پاييز 1399 نمونه‌برداري شد. نمونه‌ها پس از انتقال به آزمايشگاه در دستگاه خشك‌كن انجمادي خشك و سپس خرد شدند. تركيبات PAHs نمونه‌ها با روش اولتراسونيك استخراج و غلظت 16 تركيب PAHs در فهرست EPA با استفاده از دستگاه GC-MS اندازه‌گيري شد. دامنه غلظت كل اين تركيبات در پوسته درختان كاج 4/53 – 2/705 نانو گرم بر گرم و ميانگين غلظت كل برابر با 3/136 نانو گرم بر گرم و همچنين بيشترين و كمترين تجمع در پوسته درختان كاج به ترتيب فنانترن (6/1118 نانو گرم بر گرم) و اسنفتن (3/62 نانو گرم بر گرم) بود. ميانگين نسبت‌هاي تشخيصي Ant/(Ant+Phe)، Flu/(Flu+Py)، BaA/(BaA+Chr) و IP/(IP+BP) نمونه‌ها به ترتيب 19/0، 49/0، 45/0 و 49/0 بود. نتايج حاصل از PCA به 4 مؤلفه‌ي اصلي طبقه‌بندي شد كه دو مؤلفه‌ي اول شامل تركيبات نفتالن، فنانترن، فلورانتن، پايرن، كريزن، بنزو(كي) فلورانتن، بنزو (آ) پايرن، بنزو (بي) فلورانتن و بنزو(آ) آنتراسن مربوط به احتراق سوخت فسيلي مايع و فعاليت صنعتي و مؤلفه‌ي دوم شامل ايندنو(3-2-1-سي-دي) پايرن، بنزو (جي-اچ-آي) پريلن و دي‌بنزو (آ-اچ) آنتراسن مربوط به احتراق منابع سوخت بنزين در مجموع 59 درصد از واريانس كل را به خود اختصاص دادند. در بين نقاط مورد مطالعه نقطه‌ي زينبيه و خيابان خوراسگان به ترتيب بيشتر از مولفه‌ي اول و دوم تاثير گرفته است. سه نقطه (پل تمدن، باغ غدير و ميدان قدس) كه نمونه در پارك شهري تهيه شده بود در مركز نمودار كنار يكديگر قرار گرفتند كه نشان‌ دهنده اثر فضاي سبز در تجمع و ترسيب اين تركيبات در درختان است. نتايج حاصل از نسبت‌هاي تشخيصي به خوبي نشان داد كه عمده منشأهاي PAHs در شهر اصفهان پايروژنيك هستند. همچنين نتايج نشان داد كه ميانگين نسبت‌هاي Ant/(Ant+Phe) و Flu/(Flu+Pyr)، در پوسته درختان با ميانگين اين نسبت¬ها در ذرات معلق هوا با قطر آئروديناميكي كوچكتر از 5/2 ميكرون (PM2.5) در مطالعات گذشته، همخواني داشته و منشا اصلي PAHs از احتراق سوخت‌هاي فسيلي در هواي شهر اصفهان را تاييد كرد.

214067

آلودگي هاي محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

پائولو چروبيني

نورالله ميرغفاري، محمد نعمتي ورنوسفادراني

حسين مرادي، محسن سليماني