تعيين حقابه محيط زيستي رودخانه بشار با استفاده از روش هاي هيدرولوژيك، شبيه سازي زيستگاه و كيفيت آب

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

حفظ و احياي رژيم هيدروليك جريان از طريق تأمين جريان محيط زيستي در حفظ تنوع زيستي و يكپارچگي اكوسيستم نقش مهمي دارد. رودخانه بشار يكي از مهم¬ترين و پرآب¬ترين رودخانه‌هاي استان كهگيلويه و بويراحمد است كه در شهر ياسوج جريان دارد و با توجه به احداث سد تنگ سرخ در بالادست رودخانه بشار بايد حقابه محيط زيستي آن تامين شود. اين مطالعه با هدف تعيين نيازآبي به روش¬هاي هيدرولوژيك (تنانت، منحني تداوم جريان و شاخص¬هاي جريان كم) و روش شبيه¬سازي زيستگاه گونه¬هاي ماهي شاخص رودخانه بشار انجام شد. به منظور شناخت بهتر اكوسيستم رودخانه در شرايط موجود و پهنه‌بندي رودخانه بشار بر اساس شاخص كيفيت منابع آب سطحي ايران (IRWQIsc) و تعيين پهنه‌هاي مديريتي مورد استفاده در روش شبيه‌سازي زيستگاه، پايش كيفيت آب بر اساس نمونه‌برداري از 12 ايستگاه در طول رودخانه از بالادست (تنگ تيزاب) تا پايين‌دست (پاتاوه)، در مهرماه (معرف دوره كم¬آبي) و دي¬ماه 1400 (معرف دوره پر¬آبي) انجام شد. نتايج حاصل از پهنه¬بندي رودخانه بشار براساس شاخص IRWQIsc در دوره كم¬آبي كاهش كيفيت آب رودخانه را از بالادست به سمت پايين¬دست رودخانه نشان داد. بطوريكه 66/41 درصد رودخانه (بالادست رودخانه در محدوده تنگ تيزآب تا دهنو) وضعيت نسبتا خوب، 34/8 درصد رودخانه (ورودي شهر ياسوج) وضعيت خوب، 33/8 درصد (قسمت مياني رودخانه در محدوده شاه¬مختار) وضعيت نسبتا بد و 66/41 درصد (پايين دست رودخانه در محدوده تنگ سريز تا پاتاوه) وضعيت متوسط داشت. در حاليكه در دوره پرآبي 25 درصد رودخانه در وضعيت متوسط (تنگ تيزآب، تنگ سرخ و پايين¬دست قلات) و 75 درصد رودخانه در وضعيت نسبتا خوب (ايستگاه قلات، دهنو، ورودي شهر ياسوج، شاه¬مختار تا پاتاوه) از نظر كيفيت آب قرار داشت. مقايسه نتايج روش‌هاي مختلف هيدرولوژيك با روش شبيه¬سازي زيستگاه براساس مدل PHABSIM نشان داد طبقه عالي و خوب روش تنانت براي تعيين جريان زيست محيطي متناسب با نياز آبي گونه¬هاي شاخص در ايستگاه¬هاي هيدرومتري روخانه بشار (قلات، شاه¬مختار و پاتاوه) مي¬تواند درنظر گرفته شود. همچنين نتايج حاصل از روش شبيه‌سازي زيستگاه براي مراحل مختلف زندگي گونه¬هاي ماهي شاخص مورد مطالعه بيشترين انطباق را با Q75 و Q50 روش منحني تداوم جريان در دو ايستگاه قلات و شاه¬مختار و Q30, 5 و Q60, 2 از جريان¬هاي كم در ايستگاه¬هاي هيدرومتري (قلات، شاه¬مختار و پاتاوه) نشان داد. همچنين براساس روند منفي و معني‌دار جريان¬هاي كم در دو ايستگاه قلات و پاتاوه، براساس آزمون من-كندال و شيب خط رگرسيون، در صورت استفاده از اين شاخص¬ها بايد نياز آبي زيستمندان شاخص به دقت در نظر گرفته شود. بنابراين براي تامين نياز محيط زيستي در ايستگاه¬¬هاي هيدرومتري با توجه به رژيم طبيعي رودخانه بشار و گونه¬هاي شاخص حساس¬تر، حجم آب مورد نياز در ايستگاه قلات، شاه¬مختار و پاتاوه به ترتيب 24/182، 61/229 و 442 ميليون مترمكعب در سال است. البته الگوي زماني توزيع اين مقدار حجم آب متناسب با درصد دبي بلندمدت ماهانه ايستگاه¬هاي هيدرومتري پيشنهاد مي‌شود.

214417

آلودگي هاي محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان

رضا مدرس

محمد نعمتي ورنوسفادراني