تاثير برهمكنش غلظت دي اكسيدكربن محيط و تنش كمبود آب بر برخي ويژگي هاي فيزيولوژيك و رشد چهار ژنوتيپ گلرنگ

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

كارشناسي ارشد

در مناطق خشك و نيمه‌خشك، پيامدهاي شديدتر شرايط تغيير اقليم، افزايش جمعيت و گسترش صنايع منجر به كاهش سهم آب بخش كشاورزي و تشديد كم¬آبي در توليد گياهان زراعي شده است. همزمان با اين شرايط افزايش غلظت دي‌اكسيدكربن اتمسفر به عنوان مهمترين گاز گلخانه¬اي، رشد گياهان را تحت تاثيرمنفي قرار داده است. در اين ميان گياه گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) به دليل سازگاري با شرايط كم¬آبي، توليد روغن باكيفيت، ارزش افزوده بالاي گلبرگ، امكان كاشت در فصول مختلف و نيز استعداد تامين علوفه مناسب براي واحدهاي دامپروري از گياهان زراعي شايان توجه در تناوب كاشت در شرايط سخت مي¬باشد. بنابراين اين پژوهش جهت مطالعه تأثير برهمكنش غلظت CO2 محيط و كمبود آب بر رشد و برخي ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي گياه گلرنگ در اتاقك‌هاي رشد سرباز واقع در مزرعه باغ اناري دانشگاه صنعتي اصفهان در بهار سال 1400 به اجرا در آمد. ژنوتيپ¬هاي اراك، كوسه، C411 و PI-301055 در سه سطح تخليه رطوبتي خاك (تخليه 50، 75 و 85 درصد رطوبت قابل استفاده خاك به ترتيب به عنوان شاهد، تنش ملايم و شديد كم¬آبي) به صورت آزمايش فاكتوريل در دو محيط با غلظت معمول (50±400 ميكرومول در مول) و غني‌شده (50±700 ميكرومول در مول) دي‌اكسيدكربن و در سه تكرار مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه در شرايط غلظت معمول دي‌اكسيدكربن، تنش ملايم سبب كاهش وزن خشك اندام هوايي ژنوتيپ‌هاي اراك (17 درصد) و كوسه (19 درصد) درسطح احتمال 5درصد شد در حالي كه در ژنوتيپ‌هاي C411 و PIتغيير معني‌داري در سطح احتمال 5درصد مشاهده نشد. همچنين تنش شديد سبب كاهش وزن خشك اندام هوايي در تمامي ژنوتيپ‌ها شد. در شرايط غني‌شده دي‌اكسيدكربن، تنش ملايم تنها سبب كاهش معني‌دار وزن خشك اندام هوايي ژنوتيپ C411 (30 درصد) شد و در ساير ژنوتيپ‌ها تغيير معني‌داري در سطح احتمال 5درصد مشاهده نشد در حالي كه در شرايط تنش شديد در تمامي ژنوتيپ‌ها به جز ژنوتيپ PI كاهش يافت. در اثر افزايش غلظت دي‌اكسيدكربن، افزايش وزن خشك ريشه تنها در ژنوتيپ اراك مشاهده شد و در بقيه ژنوتيپ‌ها تفاوت معني‌داري درسطح احتمال 5درصد از لحاظ آماري مشاهده نشد. به طور ميانگين وزن دانه ژنوتيپ¬هاي گلرنگ در شرايط تنش ملايم و شديد به ترتيب 27 و 54 درصد نسبت به شاهدكاهش يافت و بيشترين و كمترين وزن دانه به ترتيب به ژنوتيپ‌هاي كوسه (909/0 گرم در بوته) و PI (729/0 گرم‌در بوته) تعلق داشت. در شرايط غني‌شده دي‌اكسيدكربن، تنش ملايم تنها سبب كاهش وزن گلبرگ در ژنوتيپ C411 (48 درصد) شد و در ساير ژنوتيپ‌ها تغيير معني‌داري در سطح احتمال 5درصد مشاهده نشد در حالي كه در شرايط تنش شديد در تمامي ژنوتيپ‌ها كاهش يافت. در اثر افزايش غلظت دي‌اكسيدكربن، كارايي مصرف آب آبياري در ژنوتيپ‌هاي كوسه، اراك، C411 و PI به ترتيب 39، 18، 34 و 7/24 درصد افزايش يافت. همچنين در اثر افزايش غلظت دي‌اكسيدكربن، درصد روغن دانه در ژنوتيپ‌هاي كوسه، اراك، C411 و PI به ترتيب 29، 17، 8 و 5/23 درصد كاهش نشان داد. علاوه بر اين بر اساس نمودار باي‌پلات، در شرايط غلظت غني‌شده دي‌اكسيدكربن هوا و تنش كم¬آبي شديد، در ژنوتيپ C411 صفات روغن دانه و حجم ريشه، در ژنوتيپ PI صفت بيشينه كارايي كوانتومي و در ژنوتيپ‌هاي اراك و كوسه صفات وزن خشك اندام هوايي، وزن دانه و كارايي مصرف آب آبياري بيشترين مقادير را داشتند. به طور كلي مي¬توان بيان كرد كه پاسخ ژنوتيپ¬هاي گلرنگ و نيز اهميت صفات مورد مطالعه در رشد كمي و كيفي گياه در شرايط مختلف رطوبت خاك و غلظت دي¬اكسيد كربن هوا با يكديگر تفاوت معني داري داشته كه اين موضوع بايستي در برنامه¬هاي اصلاحي گياه گلرنگ واثر آن بر تغيير اقليم مورد توجه قرار گيرد.

215905

اگروتكنولوژي - فيزيولوژي گياهان زراعي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان

سعيد اسلاميان، پرويز احسان زاده

حسن كريم مجني، علي نيكبخت

حميدرضا عشقي زاده، محمدحسين اهتمام