توسعه شاخص يكپارچگي زيستي بر پايه جوامع بي مهرگان بزرگ كفزي به منظور ارزيابي كيفيت آب رودخانه كارون

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي شيلات

دكتري

افزايش جمعيت و توسعه ناپايدار در سال¬هاي اخير سلامت زيست¬بوم¬هاي آب شيرين و عملكرد آنها را تحت تاثير قرار داده است. به منظور حفظ و بهبود تنوع زيستي و سلامت اكولوژيكي اين زيست¬بوم¬ها، وجود برنامه¬اي مدون جهت پايش زيست¬بوم¬هاي آبي ضروري است. هدف اصلي اين تحقيق، توسعه شاخص چند متغيره بر پايه جوامع بي¬مهرگان بزرگ كفزي به منظور ارزيابي كيفيت آب رودخانه¬هاي حوضه آبريز كارون بزرگ بود. ساير اهداف اين مطالعه شامل 1) تاثير تغييرات فصلي بر ساختار جوامع بي¬مهرگان بزرگ كفزي و در نتيجه بر كارايي شاخص¬هاي زيستي توسعه يافته، 2) استفاده از شاخص¬هاي تنوع عملكردي با هدف افزايش كارايي شاخص¬هاي چند متغيره توسعه يافته و 3) مقايسه كارايي توسعه شاخص به روش انتخاب شاخص در مقايسه با توسعه شاخص به روش انتخاب سنجه¬ها ؛ بود. جهت دستيابي به اين اهداف 53 ايستگاه در رودخانه¬هاي حوضه آبريز كارون بزرگ انتخاب شد. نمونه برداري در چهار فصل پاييز و زمستان سال 1397 و بهار و تابستان 1398 انجام شد. در هر ايستگاه خصوصيات فيزيكي زيستگاه و متغيرهاي فيزيكي و شيميايي اندازه¬گيري شد. علاوه بر اين، جوامع بي¬مهرگان بزرگ كفزي نمونه برداري و شناسايي (عمدتا در حد جنس) شد. براي تعيين ايستگاه¬هاي با حداقل آلودگي از روش مولفه¬هاي اصلي (بر پايه متغيرهاي فيزيكي و شيميايي آب و خصوصيات فيزيكي زيستگاه) استفاده شد. مولفه اصلي اول (PC1) به عنوان گراديان عوامل مزاحم انساني در هر فصل انتخاب شد. در فصل دوم اين مطالعه، كارايي سه روش متداول براي لحاظ كردن اثر تغييرات فصلي در توسعه شاخص¬هاي چند متغيره شامل 1) توسعه شاخص چند متغيره براي هر فصل به صورت جداگانه ، 2) تجميع داده¬هاي جمع¬آوري شده در فصول مختلف و توسعه شاخص چند متغيره و 3) استفاده از نسبت سيگنال/نويز جهت انتخاب سنجه¬هاي با تغييرات كم فصلي در مقايسه با تغييرات مكاني؛ بررسي شد. مطابق نتايج به دست آمده، تغييرات فصلي در حوضه آبريز كارون بزرگ تركيب سنجه¬هاي نهايي انتخاب شده جهت توسعه شاخص¬ها و همين¬طور كارايي شاخص¬هاي مختلف توسعه يافته را تحت تاثير قرار داد. توسعه شاخص چند متغيره به صورت جداگانه براي هر فصل بهترين روش براي لحاظ كردن اثرات تغييرات طبيعي توسعه شاخص¬هاي چند متغيره بود. نتايج اين مطالعه نشان داد كه بهترين فصل جهت توسعه شاخص چند متغيره در حوضه آبريز كارون بزرگ فصل¬هاي تابستان و پاييز است. علت اين امر ممكن است پايداري عوامل اصلي محيط طبيعي تاثيرگذار بر ساختار جوامع بي¬مهرگان بزرگ كفزي (از جمله دما و شدت جريان) در طي اين فصل¬ها باشد. در فصل سوم، استفاده همزمان از شاخص¬هاي تنوع عملكردي و تاكسونوميك در توسعه شاخص¬هاي چند متغيره باعث افزايش قابل ملاحظه كارايي شاخص¬هاي توسعه يافته شد. علاوه بر اين، شاخص¬هاي چند متغيره تعديل شده نسبت به عوامل محيط طبيعي كارايي بالاتري در مقايسه با شاخص¬هاي غير تعديل شده داشت. در فصل چهارم، كارايي دو روش اصلي در توسعه شاخص چند متغيره براي حوضه آبريز كارون بزرگ مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه استفاده از روش انتخاب شاخص منجر به توسعه شاخص¬هاي چند متغيره با كارايي بالاتر در مقايسه با روش متداول گرديد. در كل، نتايج به دست آمده بيانگر اين بود كه شاخص¬هاي چند متغيره توسعه يافته براساس جوامع بي¬مهرگان بزرگ كفزي به طور موثري قابليت تشخيص حضور آلاينده¬هاي مختلف در رودخانه¬هاي حوضه آبريز كارون بزرگ را داشته و مي¬تواند به عنوان ابزاري جهت پايش زيستي اين اكوسيستم حياتي استفاده شود.

220366

تكثير وپرورش آبزيان

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان