نقش حفاظتي كنگر صحرايي (Gundelia tournefortii L.) در رويشگاه‌هاي استان اصفهان و بررسي تاثير عوامل محيطي بر تركيب اسيدهاي چرب بذر گياه

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي منابع طبيعي

دكتري

هدف اين مطالعه تعيين نقش حفاظتي كنگر صحرايي در رويشگاه‌هاي استان اصفهان و بررسي تاثير عوامل محيطي بر تركيب اسيدهاي چرب بذر گياه بود. گياه از 5 رويشگاه اصلي كرد سفلي تيران و كرون، كرچ بوئين و مياندشت، صادقيه فريدون¬شهر، مورك و كمه سميرم در استان اصفهان جمع‌آوري شد. اين مطالعه در پنج حوزه مختلف دنبال شد. 1- استخراج عصاره و شناسايي تركيب-هاي اسيد چرب بذر در طي مراحل فنولوژيكي ابتدا و انتهاي بذردهي. 2- تعيين درصد تاج پوشش و تراكم در واحد سطح كنگر صحرايي، تعيين وضعيت وگرايش وضعيت مرتع. 3- مطالعه مهم¬ترين عامل¬هاي محيطي در سه بخش فيزيوگرافي، خاك و اقليم. 4- تعيين ميزان رواناب و رسوب توليدي با استفاده از دستگاه شبيه‌ساز باران با شدت بارش 2 ميلي متر بر دقيقه در طي دو زمان تداوم بارش 15 دقيقه¬اي متاثر از درصد¬هاي پوشش كم (6-3)، متوسط (14-7) و زياد (23-15) گياه. 5- برآورد هدررفت خاك بر اساس مدل جهاني فرسايش خاك اصلاح شده. عصاره‌گيري از يكصد گرم توده بذري معين با استفاده از دستگاه عصاره‌گير سوكسله انجام شد. جهت شناسايي تركيب¬ اسيدهاي چرب بذر از دستگاه كروماتوگرافي گازي يونش شعله¬اي استفاده شد. بيشترين ميزان عصاره توليدي به مكان مرتعي كمه (21/7 %) اختصاص يافت و كمترين ميزان نيز از كرچ (21/3 %) گزارش شد. شش تركيب اسيد چرب شامل اسيد¬هاي چرب مريستيك، پالميتيك، استئاريك، اولئيك و لينولئيك و لينولنيك در عصاره توليدي شناسايي شد كه تركيب-هاي اسيد مريستيك و لينولئيك كمترين و بيشترين محتوي كمي را داشتند. بيشترين و كمترين ميزان درصد تاج پوشش و تراكم در واحد سطح كنگر صحرايي به ترتيب به كمه و كرچ اختصاص يافت. وضعيت مرتع از متوسط تا ضعيف گزارش شد. گرايش وضعيت مرتع در كرچ و صادقيه پيش¬رونده و در كردسفلي، مورك و كمه قهقرايي بود. رواناب و رسوب توليدي در مكان¬هاي مرتعي در طي دو زمان تداوم بارش اوليه و ثانويه از درصد پوشش¬گياهي كم كنگر صحرايي به زياد روند كاهشي معني¬داري داشت. بيشترين ميزان عامل هدررفت خاك در درصد زياد پوشش كنگر صحرايي از مكان مرتعي صادقيه 62/17 تن بر هكتار در سال گزارش شد و كمترين ميزان هم به طور مشترك به ترتيب براي كمه و كرد سفلي با ارزش يكسان 23/1 تن بر هكتار در سال گزارش شد. براي مطالعه تشابه موجود بين مكان¬هاي مطالعاتي و طبقه‌بندي آنها، از 20 عامل محيطي و 5 شاخص كيفي اصلي (تركيب¬هاي اسيدهاي چرب) كنگر صحرايي بر اساس شاخص تشابه گاور، با الگوريتم پيوستگي منفرد، طبقه‌بندي خوشه¬اي گرديد. نتايج نشان داد كه مكان¬هاي مطالعاتي در سطح تشابه 59 درصد در 4 رويشگاه عمده قرار مي¬گيرند. رويشگاه اول شامل مكان¬هاي مطالعاتي مورك و كمه، رويشگاه دوم شامل كرچ، رويشگاه سوم شامل كردسفلي و رويشگاه چهارم شامل صادقيه مي¬باشد. جهت بررسي خصوصيات رويشگاهي و تعيين ارتباط بين شاخص¬هاي كيفي بذركنگر صحرايي با شرايط بوم‌شناختي مناطق مطالعاتي رج‌بندي به روش تحليل كاهشي انجام شد. با در نظر گرفتن تفكيك مكان¬هاي مطالعاتي به چهار رويشگاه عمده و مطالعه خصوصيات بوم‌شناختي آنها و كاربري¬هاي ويژه¬اي كه هر كدام از تركيب¬هاي اسيد چرب بذر كنگر صحرايي در زمينه¬هاي گوناگون مي¬تواند داشته باشد، رويشگاه‌هاي تفكيكي از يكسري ظرفيت¬هاي بالفعل و بالقوه اختصاصي و انحصاري برخوردار هستند. يافته¬ها نشان داد كه رويشگاه 1 از نظر توليد امگا 3، رويشگاه 2 از جهت توليد امگا 9 و رويشگاه 4 از جنبه توليد امگا 3 و كاربرد در منابع سوختي از مزيت و برتري برخوردار است.

221611

علوم مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان