تنوع برگشت‌پذيري پس از خشكي در ژرم‌پلاسمي از فسكيوي بلند و برخي گراس‌هاي خويشاوند

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي كشاورزي

كارشناسي ارشد

در اين مطالعه، صفات مرتبط با عملكرد و برگشت‌پذيري در گونه‌هاي گراس فصل خنك و همچنين ژنوتيپ‌هاي گونه چمانواش بلند مورد ارزيابي و مقايسه قرار گرفت. طي پروژه قبلي ابتدا در سال 1398 تا 1400 ژرم پلاسم متنوعي از گراسها در دو محيط رطوبتي (عدم تنش رطوبتي و تنش خشكي) مورد بررسي قرار گرفت. در هر تكرار 232 ژنوتيپ (از 8 گونه‌ي مختلف شامل 214 چمانواش بلند (Festuca arundinacea Schreb)، 1 فسكيوي چمن¬زار (.Festuca pratensis)، 2 فسكيوي گوسفندي (Festuca ovina)، 6 فسكيوي قرمز (.Festuca rubra L)، 3 علف باغ(Dactylis glomerata)، 2 چچم چند ساله (.Lolium perenne L)، 2 چچم ايتاليايي (Lolium multiflorum L.) و 2 هيبريد آنها Lolium×hybridum ) كشت گرديد و در هر سال صفات مورفولوژيك در طي سه چين بهاره،تابستانه و پاييزه اندازه‌گيري شد. در پژوهش حاضر در ادامه سه سال مطالعه قبلي، ويژگيهاي مرتبط با برگشت¬پذيري پس از خشكي در همه گونه‌ها در سال 1401 مورد ارزيابي قرار گرفت. بدين منظور در اوايل مردادماه 1401، پس از برداشت تابستانه، آبياري بطور كامل در هر دو محيط رطوبتي و روي همه ژنوتيپ‌ها قطع گرديد. توقف آبياري به مدت 60 روز تا زماني كه تقريبا تمام برگ¬هاي گونه¬هاي مختلف خشك شد ادامه داشت. سپس همه گونه‌ها متعاقباً به صورت هفتگي تا نقطه ظرفيت مزرعه آبياري شدند تا امكان برگشت¬پذيري طولاني ‌مدت پس از تنش خشكي فراهم شود. پس از تقريباً 80 روز آبياري مجدد و منظم، امتياز برگشت¬پذيري ثبت گرديد و پس از آن صفات برگشت‌پذيري مورفولوژيك مانند عملكرد، ارتفاع و قطر طوقه اندازه‌گيري شد. نتايج نشان داد كه شرايط تنش خشكي سه ساله در اكثر گونه‌هاي گراس منجر به كاهش امتياز برگشت‌پذيري شد. همچنين تنش خشكي طولاني مدت باعث كاهش عملكرد علوفه برگشت‌پذيري پس از خشكي در تمامي گراس‌ها گرديد. در بين گونه‌هاي مورد مطالعه، چمانواش بلند داراي توليد علوفه و تحمل به خشكي بالاتري بود. همچنين گونه Festuca pratensis داراي بيش ترين امتياز برگشت‌پذيري و كمترين عملكرد علوفه بود و كمترين امتياز برگشت‌پذيري مربوط به گونه Dactylis glomerata بود. نتايج نشان داد كه گونه Festuca arundinacea به دليل توليد علوفه بيشتر نسبت به ساير گونه‌ها براي كاربردهاي علوفه‌اي مطلوب‌تر بود. همچنين گونه Festuca pratensis به دليل امتياز برگشت‌پذيري بيشتر و عملكرد علوفه كم براي كاربرد چمني مناسب‌تر است. در آناليز ديگري، صفات برگشت¬پذيري ميان 208 ژنوتيپ‌ چمانواش بلند در دو محيط رطوبتي (نرمال و تنش خشكي شديد) مورد بررسي قرار گرفتند. به طور كلي، تنوع ژنتيكي قابل توجهي بين ژنوتيپ¬هاي چمانواش بلند براي ويژگي¬هاي برگشت¬پذيري پس از خشكي تحت شرايط نرمال و تنش خشكي مشاهده شد كه اين تنوع نشان¬دهنده پتانسيل بالاي ژرم پلاسم مورد مطالعه براي بهبود اين صفات از طريق انتخاب هدفمند در برنامه¬هاي اصلاح نژادي است. نتايج نشان مي‌دهد كه تنش خشكي باعث كاهش عملكرد در بين ژنوتيپ¬هاي چمانواش بلند شد. صفات برگشت¬پذيري تحت تاثير تنش خشكي كاهش قابل توجه‌اي نسبت به شرايط نرمال نشان دادند. نتايج حاصله به ما نشان داد در مناطق گرم و خشكي كه پيش بيني مي‌شود تحت تنش‌هاي خشكي نسبتا طولاني مدت (2 تا 3 ماه) قرار بگيرند، ژنوتيپ‌هاي 8L و 6 به علت حجم علوفه‌ي برگشت‌پذيري بالا مي‌توانند براي خوراك دام مورد استفاده قرار گيرند. مطالعه ديگري روي صفات مورفولوژيك برروي 192 ژنوتيپ چمانواش بلند در طي 3 سال و همچنين صفات فيزيولوژيك در طي 2 سال در دو محيط رطوبتي و بررسي ارتباط آنها با صفات برگشت‌پذيري انجام شد. نتايج اين مطالعه نشان داد كه در تمامي صفات فيزيولوژيك بين ژنوتيپ‌هاي محيط نرمال و تنش اختلاف معني‌دار وجود دارد. همچنين برگشت‌پذيري در اين گونه ارتباطي با صفات فيزيولوژيك نداشت. اين مطالعه نشان داد، عملكرد خشك در هر دو سطح رطوبتي با ارتفاع و قطر طوقه همبستگي نسبتا بالايي دارد، بنابراين انتخاب غير مستقيم بر اساس ارتفاع بوته و قطر طوقه براي بهبود عملكرد مي¬تواند مورد استفاده قرار گيرد. در نهايت در مطالعه‌آخر نمودارهاي عملكرد علوفه خشك 3 ساله، عملكرد خشك برگشت‌پذيري و امتياز برگشت‌پذيري 192 ژنوتيپ چمانواش بلند در مقابل هم ترسيم شدند و مشخص شد ژنوتيپ‌هاي 6،9 و 112 از نظر هر سه صفت عملكرد قابل قبولي دارند و به عنوان ژنوتيپ‌هايي با عملكرد بالا و برگشت‌پذيري مناسب در ميان ديگر ژنوتيپ‌هاي چمانواش بلند براي مطالعات بعدي معرفي شدند.

223539

مهندسي توليد و ژنتيك گياهي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان