ارزيابي اثر فاكتورهاي اقليمي بر پهناي دواير سالانه درخت اُرس (Juniperus seravschanica) در ذخيره‌گاه زيست‌كره گِنو

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

رشد درختان در هر سال با توجه به عرض دواير سالانه آنها سنجيده مي‌شود. عرض متوسط دواير سالانه در هر درخت به متغيرهاي زيادي بستگي دارد. به‌طوركلي تغييرات در عرض دواير سالانه درختان نشانگر اثرات تغييرات اقليمي از يك سال تا سال بعد است و مي‌توان از دانش اقليم‌شناسي درختي براي بازسازي شرايط آب و هوايي گذشته استفاده كرد. ازآنجايي‌كه در ايران داده‌هاي هواشناسي براي كمتر از 70 سال قبل موجود است، لذا استفاده از دانش اقليم‌شناسي درختي و بررسي دواير سالانه درختان براي بازسازي شرايط آب و هوايي گذشته ايران امري مهم و ضروري است. هدف از اين پژوهش بررسي اثر تغييرات اقليم بر حلقه‌هاي رويش سالانه درخت اُرس با استفاده از دانش گاه‌شناسي درختي در ذخيره‌گاه زيست‌كره گنو است. در كوه گنو چهار سايت نمونه‌برداري در دو جهت شمال (N) و جنوب (S) كوه و دو ارتفاع بالا (H) و پايين (L) انتخاب شد. در مجموع 125 درخت نمونه‌برداري شد. اما نمونه‌هاي 92 درخت به‌صورت سايت جنوب ارتفاع بالا (SH) 23 درخت، جنوب ارتفاع پايين (SL) 24 درخت، شمال ارتفاع بالا (NH) 23 درخت و شمال ارتفاع پايين (NL) 22 درخت اندازه‌گيري و آناليز شد. همچنين براي بررسي اثر ارتفاع و جهت جغرافيايي بر رشد درختان سايت‌ها به 5 دسته ديگر نيز طبقه‌بندي شدند: مجموع SH و NH سايت ارتفاع بالا (H)، مجموع SL و NL سايت ارتفاع پايين (L)، مجموع SH و SL سايت جنوب كوه (S)، مجموع NH و NL سايت شمال كوه (N) و كل درختان كوه (ALL). پهناي دواير رويشي درختان اُرس اندازه‌گيري شده و پس از تطابق زماني و استانداردسازي منحني‌هاي رويشي، گاه‌شمار ارشد تهيه و با داده‌هاي اقليمي مقايسه شد. مسن‌ترين درخت در منطقه NL با 372 سال (1650-2022) سن سال‌يابي شد. در محاسبات آماري گاه‌شمار‌ها ميانگين حساسيت (MS) در سايت‌ها بين 46/0 تا 59/0 اندازه‌گيري شد كه حساسيت بالا درخت اُرس نسبت به اقليم براي مطالعات اقليم‌شناسي را ثابت مي‌كند. مقدار سيگنال جمعيت (EPS) در هر سايت 881/0 تا 957/0 درصد محاسبه شد كه نشان‌دهنده مناسب بودن تعداد نمونه‌هاي استخراجي در تمامي سايت‌ها و وجود ارزش براي مطالعات اقليم‌شناسي درختي در منطقه است. نتايج حاصل از همبستگي و حساسيت نشان داد كه پهناي حلقه‌هاي رويش سالانه درخت اُرس با بارندگي ماه آوريل و فصل بهار، رطوبت نسبي ماه ژانويه، مارس و آوريل و ضريب خشكسالي SPEI تمامي ماه‌ها رابطه مثبت (p < 0.05) و با دماي حداكثر ماه فوريه و مارس و دماي حداقل ماه اكتبر و مارس رابطه منفي (p < 0.05) دارد. هيچ رابطه معناداري با دماي ميانگين مشاهده نشد. همچنين مشخص شد درختان مناطق در سمت جنوب كوه (SH، SL و S) با رطوبت نسبي در فصل بهار رابطه مثبت (p < 0.05) دارند. همچنين درختان مناطق با ارتفاع بالا (NH، SH و H) با دماي حداقل فصل بهار رابطه منفي (p < 0.05) دارند. در نهايت مي‌توان نتيجه گرفت كه ارتفاع و جهت جغرافيايي بر رويش درختان در اين منطقه مؤثر بوده است. همچنين در كل منطقه مشخص شد كه پارامتر بارندگي و رطوبت نسبي اثر مثبت و دماي حداقل و دماي حداكثر اثر منفي بر رشد درختان دارد. علت آن را مي‌توان نزديكي كوه گنو به خليج‌فارس و ارتفاع از سطح دريا آن كوه دانست كه باعث كافي بودن رطوبت نسبي در دسترس درختان شده است و سطح مناسبي از بارندگي و رطوبت خاك براي درختان در هر به وجود مي‌آورد.

223810

آمايش و ارزيابي سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان