بررسي بهره وري فيزيكي و اقتصادي آب در مديريت هوشمندانه آبياري در استان اصفهان

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي آب

كارشناسي ارشد

كمبود ذخاير آب و هزينه زياد تامين آب از منابع آب غيرمتعارف، افزايش بهره‌وري آب را به يكي از اهداف اكثر طرح‌هاي ملي تبديل كرده است. در راستاي افزايش بهره‌وري آب در بخش كشاورزي توسعه سامانه‌هاي نوين آبياري در برنامه سياست‌هاي كلان كشور قرار گرفته است. مديريت صحيح آبياري، شامل كاربرد مقدار مناسب آب در زمان و مكان مناسب از موثرترين عوامل موثر بر افزايش بهره وري است. در برنامه‌هاي توسعه‌اي سامانه‌هاي نوين آبياري سرمايه‌گذاري ذهني رفتاري كه همان مديريت استفاده صحيح از سامانه‌هاي نوين آبياري در راستاي افزايش بهره‌وري است، كمتر مورد توجه قرار گرفته است. يكي از دلايل آن عدم دسترسي به ابزار يا سامانه‌اي براي پياده‌سازي مديريت هوشمندانه آبياري بوده است. سامانه DSSPIM يك فناوري مديريت هوشمندانه آبياري مبتني بر پردازش يكپارچه اطلاعات آب، خاك، گياه، اتمسفر و سيستم آبياري است كه در كشور توسعه داده شده است. هدف از اين تحقيق ارزيابي اثربخشي سامانه DSSPIM بر بهره‌وري فيزيكي و اقتصادي آب در كشت سيب‌زميني تحت سيستم آبياري باراني كلاسيك ثابت آبپاش متحرك در مقياس دشت مي‌باشد. طرح در 530 هكتار از اراضي شركت تعاوني توليد روستايي هرمزآباد سميرم درسال1401 اجرا شد. بخشي از اراضي به‌عنوان شاهد و بخشي براي پياده‌سازي مديريت هوشمندانه آبياري انتخاب شد. تمام مديريت‌هاي زراعي شامل خاكورزي، انتخاب بذر، مديريت كود، كنترل علف هرز و بيماري و آفات در تيمارهاي شاهد و هوشمند يكسان بود. صرفأ در تيمارهاي مديريت هوشمندانه آبياري برنامه آبياري از سامانه DSSPIM اخذ و اجرا مي‌شد. مقدارآب مصرفي با اندازه گيري فشار سرنازل آبپاش و مدت زمان آبياري محاسبه شد. براي تعيين عملكرد محصول در پايان فصل در سه موقعيت مزرعه و در هر موقعيت از 8 نقطه (يك متر طول پشته) نمونه‌گيري انجام شد. نتايج نشان داد مديريت هوشمندانه آبياري با استفاده از سامانه DSSPIM در مقايسه با شاهد منجر به افزايش 55 درصدي بهره‌وري فيزيكي آب، 47 درصدي توليد و دو برابري سود كشاورز در واحد سطح شد و همچنين قيمت تمام شده محصول 30 درصد كاهش يافت. در اراضي شركت تعاوني توليد روستايي هرمزآباد سميرم بطور متوسط 7950 متر مكعب در هكتار آب براي كشت سيب زميني در سيستم آبياري باراني كلاسيك ثابت آبياري متحرك مصرف مي شود. با توجه به اينكه مديريت هوشمندانه آبياري موجب افزايش بهره وري آب 55 درصدي شد، با فرض ثابت نگه داشتن توليد در هر مزرعه، امكان صرفه جويي مصرف آب برابر2820 مترمكعب در هكتار مي باشد. با فرض اينكه ميزان توليد مورد انتظار طبق روال كشاورزي رايج محقق شود، مقدار آب صرفه جويي شده براي كل سطح 530 هكتار، معادل يك ميليون و چهارصد و نود و پنج هزار و صد و دوازده متر مكعب (1495112 مترمكعب) مي‌باشد. از منظر اقتصادي، به دليل افزايش عمودي توليد در مزارع و ثابت بودن هزينه هاي جاري و متغير، سود كشاورز دوبرابر شده است. لذا با توجه به اينكه سود كشاورز افزايش يافته است مي توان براي كاهش برداشت آب و كاهش سطح زير كشت و يا بدون نگراني سود و معيشت كشاورز و بدون نگراني توليد محصولات كشاورزي، سياست‌هاي كلان كاهش برداشت آب از منابع را پياده‌سازي نمود.

224419

آبياري و زهكشي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان