تصحيح صحائف الوداد و مكاتيب الاتحاد ادهم عزلتي خلخالي

دكتري

ادهم عزلتي خلخالي، ملقّب به «واعظ»، از عارفان قرن يازدهم هجري قمري¬ است. وي رسائل بسياري در مسائل اعتقادي، اخلاقي و عرفان اسلامي دارد كه از جملۀ آثار او، رسالۀ صحائف‌الوداد و مكاتيب‌الإتّحاد است. از آنجا كه با مطالعۀ آثار اين عارف صافي‌ضمير، مي¬توان به شناخت و جايگاه تصوّف، عرفان شيعي و همچنين ادبيّات عرفاني در سدۀ يازدهم هجري دست يافت، تحقيق دربارۀ اين اثر، به‌عنوان يكي از آثار وي كه از حيث سادگي، رواني و تواناييِ انتقال موضوعات عقيدتي، اخلاقي و عرفاني شايان توجّه است، براي ما اهمّيّت مي‌يابد؛ و از همين‌رو، وجود متني خالي از اشكال و منقّح از اين رساله، ضروري به¬ نظر مي¬رسد. اين اثر، پيش¬تر در مجموعه¬اي با عنوان مجموعۀ رسائل فارسي ادهم عزلتي خلخالي با تصحيح عبداللّه نوراني به¬ چاپ رسيده است؛ امّا انتقادي‌نبودن اين تصحيح، به¬دورماندن آن از تحقيق و تعليق، فقدان مقدّمه يا توضيحاتي در چگونگي تصحيح اثر و معرّفي و تبيين‌نكردن جايگاه مؤلّف در ميان عارفان و انديشمندان هم-عصر خود و نيز وجود كاستي¬هايي در روش تصحيح و به¬كارنگرفتن نسخه¬بدل¬ها در آن، موجب شده است نظريّه‌هاي ناصواب، بدخواني¬ها، گزينش¬ها و گزارش¬هاي نادرستي در متن كتاب راه يابد، كه اين رساله بر آن است تصحيح انجام‌شده را بر اساس مراحل دوگانۀ تصحيح، يعني «تصحيح متن» و «تحقيق در اثر»، و در نهايت تصحيحي انتقادي از اين اثر را پيشنهاد كند. در اين راستا شش نسخۀ خطّي از اين رساله يافته شد و نسخۀ كتابخانه دائرۀ المعارف بزرگ اسلامي، كه اقدم و اكمل نسخه¬هاست، به عنوان نسخۀ اساس برگزيده و در نتيجۀ مقابله با نسخه بدل¬ها سعي شد تا تصحيحي كامل و نزديك به متن مؤلّف، ارائه شود. در نگارش مقدمه، به احوال و آثار ادهم و شيوۀ تصحيح متن و در تعليقات نيز به توضيح برخي واژگان و عبارات متن مصحَّح پرداخته¬ايم.

227649

دانشگاه اصفهان

سيدمرتضي هاشمي باباحيدري

زبان و ادبيات فارسي - ادبيات عرفاني

سيدعلي اصغر ميرباقري فرد