تحليل مفهوم تمايزيافتگي در نظريه بوئن براساس خطبه متقين در نهج البلاغه

كارشناسي ارشد

مفهوم "انسان سالم" از محوري‌ترين مفاهيم در روان‌شناسي انسانگراست. مكتب اسلام كه ريشه در آموزه‌هاي قرآني دارد، در سطحي گسترده، عميق و همه جانبه به ماهيت انسان و كمال وي پرداخته است. يكي از مهمترين نظريه هايي كه در علم روانشناسي مورد توجه ميباشد نظريه بوئن و بررسي شخصيت تمايزيافته و متعادل در اين نظريه ميباشد.در اين پژوهش ابتدا به توضيح نظريه بوئن و مفاهيم اصلي در اين نظريه پرداخته و به روند اصلي شكلگيري اين نظريه و هشت مفهوم مهم آن توجه شده استسپس مهمترين مفهوم اين نظريه يعني تمايزيافتگي مورد بررسي قرار دادهشده و به توضيح ابعاد آن و ارتباطش با سلامت روان افراد پرداخته ميشود. از آنجايي كهديدگاه بوئن در مورد تمايزيافتگي، تعادل بين عقل و احساس و از يك طرف تعادل بين استقلال و وابستگي اجتماعي را تاكيد ميكند، از طرفي خطبه متقين نيز به توصيف انسانهاي متعالي و ترازپرداخته است لذا در اين پژوهش، اين خطبه از بين ديگر خطبه ها انتخاب و براساس اين مضامين، تحليل شده است و به بررسي نگاه اميرالمومنين در اين خطبه براساس اين دو معيار پرداخته و ديدگاه امام و بوئن با يكديگر مقايسه شده اند.به طور خلاصه نتايج اين تحقيق كه به روش توصيفي تحليلي به موارد فوق پرداخته به اين شرح است تفاوتها و شباهتهايي در اين دو نگاه يافت شد كه از جمله تفاوتها اين است كه در بعد درون فردي اگر چه افراد تمايزيافته داراي نوعي خويشتنداري در مسائل و تفكر عقلاني آميخته با احساسات هستند و در نظريه بوئن فقط به تعادل بين عقل و احساسات اشاره كرده است ولي امام در وصف متقين به ضرورت عقل دركنترل كردن شهوات و هواهاي نفساني و مديريت عقل بر احساسات نيز، اشاره كرده اند هر چه افراد ايمان خالصتري داشته باشند و به رعايت حدود الهي توجه بيشتري داشته باشند بهتر ميتوانند از قوه عقل براي مديريت و كنترل هواهاي نفساني استفاده كنند و به درجات بالاتري از قرب الهي و تقوا برسند علاوه بر اين در بعد بين فردي و اجتماعي هر دو گروه نه فقط از سر نياز و وابستگي، بلكه با توجه به ضرورتهاي اجتماعي و وظيفه شناسي با حفظ باورها و عقايد خود در ارتباط با ديگران قرار ميگيرند با تفاوت اينكه هدف از اين ارتباط براي پرهيزگاران خيررساني و نيكوكاري براي حصول قرب خداوند نيزميباشد ولي در نظريه بوئن فقط به انسان محوري در مسائل پرداخته و به رابطه انسان و خالقش و اهداف والاي انساني هيچ اشاره اي نشده است.

227653

دانشگاه اصفهان

نهج البلاغه - اخلاق و تربيت فردي و اجتماعي

محمد صالح طيب نيا , عاطفه حيرت