طراحي مدل مفهومي تأثيرگذاري انواع هداياي تشكر در خيريه‌هاي سلامت در شهرستان اصفهان

كارشناسي ارشد

بخش گسترده سوم اقتصاد در جهان به حل شكست بازار و حتي دولت در ارائه خدمات عمومي كمك مي‌كند. بخش وقف و خيريه به معناي بخشي از اقتصاد كه در آن جريان فعاليت هاي اقتصادي بر مبنايي غير از منفعت طلبي شخصي مادي بنا مي شود، در ادبيات متعارف اقتصادي بيشتر با اصطلاح بخش سوم اقتصاد يا بخش داوطلبانه، غير انتفاعي و ... معرفي و بحث علمي پيرامون آن از دهه ي هفتاد ميلادي به بعد رايج شده است. از جمله مهم ترين اين بخش ها، كه در سراسر جهان مورد توجه خيرين است، بخش سلامت است. در ايران و شهرستان اصفهان نيز خيريه‌هاي سلامت زيادي وجود دارند كه در بخش تجهيز منابع به روش‌هاي مختلف از جمله استفاده از هداياي تشكر، سعي در حفظ و افزايش خيرين خود دارند. با توجه به وجود انگيزه‌هاي مختلف در خيرين احتمال وجود پديده تخليه يا تراكم انگيزشي در آنان وجود دارد. با وجود اهميت اين موضوع تا آنجا كه نگارنده مطلع است، هنوز در ايران پژوهشي كه به صورت ميداني به آن پرداخته باشد، انجام نشده است. پژوهش حاضر به روش توصيفي - تحليلي با هدف بررسي مدل مفهومي تأثيرگذاري انواع هداياي تشكر در خيريه‌هاي سلامت در شهرستان اصفهان، صورت پذيرفت. براي اين هدف با استفاده از يك مدل فلسفي – قرآني، ابتدا 4 انگيزه منفعت طلبي بسط يافته، نوعدوستي، اخروي و الهي شناسايي شد و سپس تلاش شد نحوه مديريت اين انگيزه‌ها در خيريه‌ها از طريق مصابحه‌هاي نيمه ساختار يافته در خيريه‌ها شناسايي شود. تعداد8 مصاحبه از مسئولين و كارشناسان 6 خيريه در اصفهان صورت پذيرفت. در عين حال براي غني كردن داده‌ها (به دليل همكاري نه چندان مطلوب خيريه‌هاي اصفهان) از داده‌هاي شهرهاي ديگر و اسناد اينترنتي نيز استفاده شد. يافته‌هاي پژوهش نشان دهنده طيف وسيعي از هداياي تشكر است از جمله اهداي لوح تقدير، ارسال پيام (بصورت پيامكي، تلفني، ...)، برگزاري انواع مراسمات تشكر (افطاري، جلسه با افراد صاحب نفوذ، ...)، نام گذاري اماكن يا وسايل اهدايي خيرين، چاپ كتاب فعاليت خيرين. هدف از اين هداياي تقدير نوعاً جذب خيرين جديد، حفظ و تقويت انگيزه فعلي خيرين، افزايش كمك خيرين و ارتقاي انگيزه خيرين (هر چند كم رنگتر از ساير موارد) مي‌باشد. نكته جالب آن كه هيچ خيريه اي يا اطلاعي از پيامدهاي اين هدايا نداشت يا آن كه حاضر به افشاي آنها نبود. در واقع خيريه‌ها بيشتر به صورت شهودي و تجربيات فردي و نه بر اساس مطالعات ميداني تصميم به استفاده از يك نوع خاص از هداياي تشكر يا تغيير آن مي‌گيرند. يكي از مواردي كه در مصاحبه‌ها مشاهده شد، اين است كه خيريه‌ها نوعاً روي گروه خاصي از جامعه هدف خيرين متمركز مي‌شوند. مثلاً خيريه محك روي انگيزه نوعدوستي متمركز شده و بنابراين روي انگيزه‌هاي مذهبي مانور نمي‌دهد. خيريه حضرت اباالفضل، همان گونه كه نام آن نشان مي‌دهد، روي انگيزه‌هاي اخروي و الهي متمركز مي‌شود. نكته جالب آن كه خيريه‌ها بيشتر روي تخليه انگيزشي كه چگونه تأكيد يك انگيزه سطح بالاتر موجب از دست دادن خيرين شود تمركز دارند، اما به ارتقاء انگيزه‌ها اهميت چنداني نمي‌دهند. مثلاً اگر يك شركت به دنبال تبليغ برند خود با استفاده فعاليت‌هاي خيريه است، با وي همكاري مي‌كنند. مهم ترين نوع انگيزه كه شديداً در معرض تخليه قرار دارد، انگيزه الهي است كه خود خيرين اين مرتبه انگيزشي دغدغه آن را دارند (انگيزه اخلاص) و خيريه‌ها نيز با آنها همكاري مي‌كنند. با اين هدف كه آنها را حفظ كنند. هدف حفظ خيرين به هر قيمت اتفاقاً يكي از مهم ترين محدوديت‌هاي اين پژوهش بود كه موجب همكاري اندك خيريه‌ها به دليل ترس از افشاي اسرار و نام‌هاي خيرين، بود. درنهايت دو مدل مفهومي تصوير شد. مدل اول به وضعيت موجود هداياي تشكر در خيريه ها مي پردازد و مدل دوم به وضعيت پيشنهادي. مهم ترين پيشنهاد در مدل دوم اضافه كردن يك مركز مطالعاتي-مشاوره اي- سياستگذاري در امر خير است كه باكمك مطالعات نظري و تجربي در دنيا و ايران بتواند در دو امر حداكثر سازي كمك هاي خيرين (هدف فعلي خيريه هاي سلامت) و ارتقاي انگيزه هاي خيرين (كه لازم است جزو اهداف خيريه ها قرار گيرند)، به خيريه ها و نيز در زمينه تشكيل بانك اطلاعاتي در خيريه ها با هدف كمك به مطالعات لازم مشاوره بدهد.

227667

دانشگاه اصفهان

محمد صالح طيب نيا

علوم اقتصادي- اقتصاد اسلامي

وحيد مقدم