تغييرات مكاني و فصلي خصوصيات گردوغبار خياباني و خاك شهري استان كرمان و امكان‌سنجي استفاده از برگ كاج به‌عنوان ردياب زيستي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

خاكشناسي

دكتري

گردوغبار خياباني مسئله مهمي است كه مردم را در سراسر جهان تحت‌تأثير قرار مي¬دهد. اين پژوهش به‌منظور بررسي برخي ويژگي¬هاي گردوغبار خياباني و خاك‌ شهري و امكان استفاده از برگ درخت كاج به‌عنوان پايشگر زيستي و بيو مغناطيسي عناصر سنگين گردوغبار، در بخشي بزرگي از استان كرمان شامل شهرهاي كرمان، سيرجان، رفسنجان، زرند، بافت، بردسير، انار، راين و جوپار انجام شد. گردوغبار خياباني به‌صورت فصلي از 120 نقطه شهري از 9 شهر منتخب استان كرمان نمونه‌برداري شد. خاك شهري به‌صورت سطحي (5-0 سانتي‌متري) در طي يك مرحله در 120 نقطه مجاور نقاط گردوغبار خياباني برداشت شد. برگ درختان كاج نيز در طي چهارفصل در 60 نقطه از سه شهر كرمان، سيرجان و رفسنجان نمونه‌برداري شدند. مختصات جغرافيايي نقاط نمونه‌برداري توسط دستگاه جي‌پي‌اس ثبت شد و با استفاده از نرم‌افزار آرك مپ روي تصاوير هوايي شهرها نشان داده شدند. نمونه‌هاي گياهي به دو قسمت تقسيم شدند نيمي از هر نمونه چندين بار با آب مقطر به‌خوبي شسته شدند و نيمي ديگر به‌صورت شسته نشده (دست‌نخورده) باقي ماند. غلظت فلزات سنگين، پذيرفتاري مغناطيسي، برخي از پارامترهاي شيميايي و توزيع اندازه ذرات گردوغبار خياباني و خاك شهري و غلظت فلزات سنگين و پذيرفتاري مغناطيسي برگ كاج اندازه‌گيري شد. نتايج اين تحقيق نشان داد كه پ¬هاش، شوري، كربنات كلسيم معادل و محتواي كربن آلي خاك‌ها شهري تقريباً مشابه گردوغبار خياباني است. تأثير تراكم جمعيت شهري بر پ¬هاش، قابليت هدايت الكتريكي، كربنات كلسيم معادل و كربن آلي خاك‌هاي شهري و گردوغبار خياباني مشاهده نشد كه بيانگر تأثيرپذيري اين پارامترها از ساير عوامل مانند اقليم و زمين‌شناسي مناطق موردمطالعه است. ذرات شن و سيلت بيش¬ترين فراواني را در گردوغبار خياباني شهري¬هاي منتخب موردمطالعه داشتند كه نشان‌دهنده اين است كه ذرات گردوغبار خياباني از منابع محلي و نزديك منشأ مي¬گيرند. نتايج افزايش معني¬¬دار غلظت كل فلزات سنگين (روي، مس، سرب و كروم) در گردوغبار خياباني با افزايش تراكم جمعيت را نشان داد. غلظت فلزات سنگين گردوغبار خياباني از خاك زمينه بيشتر بود. همچنين بيشترين ميانگين غلظت كل فلزات سنگين (مس، روي، سرب، نيكل و كبالت) گردوغبار خياباني در فصل زمستان و كمترين غلظت در فصل تابستان مشاهده شد. غلظت فلزات سنگيني همچون مس، روي و سرب گردوغبار خياباني در زمستان تفاوت معني¬دار با ساير فصول داشت. شاخص فاكتور آلودگي مس، روي و سرب بيشتر از ساير عناصر بود و بيشترين ميانگين شاخص در فصل زمستان مشاهده شد. ميانگين شاخص آلودگي غلظت مس، روي و سرب در فصل زمستان را در محدوده آلودگي زياد نشان داد. تراكم جمعيت باعث افزايش معني¬دار ميانگين پذيرفتاري مغناطيسي گردوغبار خياباني شد. اين امر را مي‌توان به وسعت بيشتر و تراكم جمعيتي بسيار بيشتر شهرهاي سطح اول و دوم تراكمي با فعاليت‌هاي صنعتي و ترافيك شهري بيشتري نسبت به دو سطح تراكمي ديگر مرتبط دانست. همچنين نتايج نشان داد كه غلظت فلزات برگ كاج با گردوغبار خياباني ارتباط قوي دارد (01/0> P). پذيرفتاري مغناطيسي برگ كاج و غلظت آهن، سرب، روي، مس، نيكل و منگنز در گردوغبار خياباني از نظر آماري همبستگي معني‌داري را نشان داد (01/0> P). همچنين بين پذيرفتاري مغناطيسي و غلظت فلزات برگ كاج همبستگي قوي و معني‌دار (01/0> P) مشاهده شد. باتوجه‌به روابط قوي بين پذيرفتاري مغناطيسي و غلظت فلزات در برگ كاج با نمونه‌هاي گردوغبار خياباني، به‌نظر مي‌رسد كه برگ كاج شاخص زيستي و تخمين‌گر بيو مغناطيسي خوبي براي تعيين سطح آلودگي فلزي گردوغبار خياباني معرفي مي‌شود.

228420

مديريت منابع خاك و اراضي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان