بررسي رابطه بين الگوهاي سيماي شهري و كريدورهاي حركتي پرندگان (مطالعه موردي : شهر اصفهان)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

اكوسيستم‌هاي شهري به دليل افزايش جمعيت شهرنشين در سراسر جهان در حال گسترش هستند.گسترش شهرنشيني به دليل چندپاره كردن زيستگاه‌هاي طبيعي و جايگزيني آنها با سطوح غيرقابل نفوذ و اراضي تحت كاربري انساني، تهديدي جدي براي تنوع زيستي محسوب مي‌شود. فضاهاي سبز شهري، به‌ويژه پارك‌ها، نقش مهمي در حفظ تنوع زيستي شهري دارند، اما انزواي آن‌ها مي‌تواند منجر به انقراض محلي گونه‌ها شود. اين مطالعه به بررسي كريدورهاي زيستگاهي پرندگان در شهر اصفهان، با استفاده از روش نظريه مدارهاي الكتريكي مي‌پردازد. براي اين كار 32 پارك مهم شهر اصفهان و 5 گونه پرنده درخت‌زي انتخاب گرديد. كاربري‌هاي مختلف زيستگاه شهري از جمله تيپ‌هاي مختلف فضاي سبز مانند درختزار‌ها و كاربري‌هاي انساني نظير جاده‌ها و ساختمان‌ها سطوح متفاوتي از مقاومت را در برابر حركت پرندگان در سيماي شهري ايجاد مي‌كنند. به اساس سطوح مختلف مقاومت، كاربري‌ها جهت مدلسازي كريدورهاي جركتي پرندگان با استفاده از نظر كارشناسي وزن‌دهي شدند. بر اساس اين وزن‌دهي كمترين سطح مقاومت براي لكه‌هاي اصلي يعني پارك‌هاي مورد مطالعه و برابر 1/0 در نظر گرفته شد، همچنين كاربري‌هايي كه نقش تسهيل‌كننده را براي حركت پرندگان داشتند شامل انواع تيپ‌هاي پوشش گياهي بودند و كمترين سطح مقاومت براي آن‌ها در نظر گرفته‌شد و به علت درخت‌زي بودن پرندگان مورد مطالعه كمترين سطح مقاومت براي درختزارها و باغات برابر 1 و براي علفزار‌ها كه كمترين نقش را براي تسهيل حركت آن‌ها داشتند، 15 در نظر گرفته شد. كاربري‌هاي انساني كه مانع براي حركت پرندگان محسوب مي‌شدند شامل ساختمان‌ها و جاده‌ها بودند كه جاده‌ها بر اساس عامل ترافيك در سه سطح درجه‌بندي شدند كه بيشترين سطح مقاومت براي بزرگراه‌هاي با تراكم ترافيك شديد و برابر 100 در نظر گرفته شد و همچنين مقاومت كوچه‌ها و ين‌بست‌ها برابر 25 و ساختمان‌ها برابر 50 فرض شد. نقشه مقاومت زيستگاهي شهر اصفهان بر اساس چينش كاربري‌ها در كنار‌يكديگر و سطح مقاومت آن‌ها در محيط نرم‌افزار GIS تهيه شد. مدلسازي كريدور پرندگان بر اساس نقشه سطح مقاومت شهر اصفهان و پارك‌هايي كه پرندگان در آن‌ها حضور داشتند در محيط نرم‌افزار Circuitscape تهيه شد و نتايج نشان داد كه پوشش جنگلي و درختان در حاشيه جاده‌ها و رودخانه زاينده‌رود، كريدورهاي زيستگاهي مناسبي براي پرندگان ايجاد مي‌كنند و مقاومت ناشي از ترافيك سنگين را تا حد زيادي كاهش مي‌دهند. علاوه بر اين، پيوستگي لكه‌هاي زيستگاهي در امتداد رودخانه زاينده‌رود و حومه شهر كه داراي تراكم كمتر كاربري‌هاي انساني مزاحم مانند جاده‌ها هستند، در مقايسه با مركز شهر، تاثير بيشتري بر پيوستگي بوم¬شناختي دارند. دليل اين امر، تراكم بسيار بالاي ساختمان‌ها و جاده‌هاي پرتردد در مركز شهر است كه باعث كاهش شديد اتصال بين شبكه زيستگاهي پارك‌هاي اين منطقه مي‌شود. گسترش خطي و پيوسته پوشش گياهي، به‌ويژه درختان، مي‌تواند به بهبود اتصالات زيستگاهي بين پارك‌ها كمك كند. علاوه بر اين، افزايش پوشش گياهي در مركز شهر مي‌تواند شبكه اكولوژيكي پارك‌ها را بهبود بخشد. تجزيه و تحليل اولويت‌بندي پارك‌ها بر اساس محاسبه شاخص تغييرات احتمال پيوستگي (dPC) در محيط نرم‌افزار Conefor كه بر اساس غناي گونه‌اي و مساحت پارك‌هاي مورد مطالعه به صورت جداگانه انجام نشان داد كه ناژوان با داشتن بالاترين dPC (745/0 بر اساس غناي گونه‌اي و 414/56 بر اساس مساحت پارك‌ها)، بزرگترين و غني‌ترين پارك در ميان پارك‌هاي مورد مطالعه، از نظر تاثير بر پيوستگي زيستگاهي است و بنابراين از اين نظر بالاترين اولويت را دارد.

229637

مديريت و حفاظت تنوع زيستي

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان