مطالعۀ صوت شناختي "ساخت كانوني" در زبان فارسي در چارچوب نظريۀ خودواحد- وزني

دكتري

هدف از انجام اين پژوهش بررسي تأثير انواع كانون بر پارامترهاي نوايي دامنهٔ زيروبمي، ترادف و ديرش در جملات خبري، سؤالي و پرسشي تك¬كانوني و جملات خبري و سؤالي دوكانوني است. نتايج نشان مي¬دهد كه در جملات خبري و سؤالي تك¬كانوني در حركت از كانون گسترده به كانون محدود، دامنهٔ زيروبمي و ديرش هجاي تكيه¬بر كانوني افزايش مي¬يابد و ترادف زودهنگام¬تر است. طبق نتايج حاصل از بررسي داده¬ها مي¬توان گفت كه كانون موضوعي و محدود اصلاحي تغييرات بيش¬تري را نسبت به كانون جمله¬اي و گسترده در الگوي آهنگ جمله ايجاد مي¬كند. نتايج حاصل از بررسي پاره¬گفتارهاي پرسشي با پرسش¬واژهٔ"كي" نشان مي¬دهد كه در جملات پرسشي، پرسش¬واژه در ابتداي پاره¬گفتار تكيهٔ عناصر پس از خود را از بين برده و تكيه¬زدايي اين عناصر را سبب مي¬شود. در جملات پرسشي در حركت از كانون گسترده به كانون محدود، دامنهٰ زيروبمي و ديرش هجاي تكيه¬بر كانوني افزايش مي¬يابد و ترادف زودهنگام¬تر است.نتايج مربوط به بررسي سازه¬هاي كانوني در جملات خبري دوكانوني نيز نشان مي¬دهد كه در جملات خبري دوكانوني سازهٔ كانوني اول تأثير سازهٔ كانوني دوم را خنثي مي-سازد و در جملات خبري دوكانوني دامنهٔ زيروبمي و ديرش هجاي تكيه¬بر كانوني در سازهٔ كانوني اول بيش¬تر از سازهٔ كانوني دوم بوده، اما ترادف در سازۀ كانوني دوم زودهنگام¬تر از ترادف در سازۀ كانوني اول است. به علاوه از ابتداي پاره¬گفتار كانوني تا انتهاي آن ديرش سيري نزولي داشته و كاهش مي¬يابد. بنابراين صرف نظر از تفاوت حالت¬هاي اطلاعي و اصلاحي، در هر سه كانون جمله¬اي، گزاره¬اي و موضوعي ديرش سازهٔ كانوني فاعلي بيش از مفعولي و در مفعولي بيش از فعلي است. در اين داده¬¬ها كاهش ديرش خود شاهدي بر خنثي ساختن اثر كانوني سازهٔ كانوني دوم است. طبق نتايج حاصل از بررسي سازه¬هاي كانوني در جملات سؤالي دوكانوني مي¬توان گفت كه در جملات سؤالي دوكانوني سازهٔ كانوني اول تأثير كانوني سازهٔ دوم را تاحدودي خنثي مي¬سازد. در جملات سؤالي دوكانوني دامنهٔ زيروبمي و ديرش هجاي تكيه¬بر كانوني در سازهٔ كانوني اول بيش¬تر از سازهٔ كانوني دوم بوده است. اما به لحاظ ترادف تفاوت قابل توجهي مشاهده نشد. به طور كلي در جملات خبري و سؤالي دوكانوني كانون¬¬هاي اطلاعي و اصلاحي به لحاظ پارامترهاي نوايي تفاوت معناداري را نشان نداده¬اند و طبق داده¬¬هاي بررسي شده در اين پژوهش نتايج يكدستي دراين خصوص حاصل نشد.به طور كلي طبق مشاهدات نگارنده، در عمدهٔ داده¬هاي مورد بررسي جايگاه نواخت L از ثبات برخوردار بوده و عمدتاً منطبق بر ابتداي هجاي تكيه¬بر بود و رفتار نواخت H با توجه به شرايط سازهٔ كانوني متغير بوده و از نواخت L‌ فاصله گرفته و يا به آن نزديك مي¬شد. طبق مشاهدات، فرضيهٔ اتصال زنجيره¬اي اهداف نواختي در نتايج مربوط به داده¬¬هاي مطالعه شده نيز تأييد مي-شود كه بر استقلال اهداف نواختي L و H از يكديگر دلالت دارد؛‌ بدين صورت كه هر يك از اين اهداف نواختي به طور جداگانه با زنجيرهٔ‌ واجي ترادف مي¬يابند. بررسي داده¬هاي مربوط به جملات تك¬كانوني(خبري، سؤالي و پرسشي) و داده¬هاي مربوط جملات دوكانوني نتايج يكدست و قابل استنادي را درخصوص تأثير بيش¬تر كانون اصلاحي نسبت به كانون اطلاعي به دست نداد. درواقع در داده¬¬هاي مورد بررسي، كانون¬¬هاي اطلاعي و اصلاحي به لحاظ پارامترهاي نوايي تفاوت معناداري را نشان نمي¬دهد.

229684

دانشگاه اصفهان

والي رضائي

زبانشناسي همگاني

بتول علي نژاد