عنوان
بررسي حلقه‌هاي حديثي بصره در دو قرن نخست هجري و نقش آن¬ها در ترويج انديشه¬هاي زاهدانه و صوفيانه
مقطع تحصيلي
دكتري
چكيده
بصره يكي از مناطق مهم و اثرگذار در جهان اسلام است. مهاجرت گروهي از صحابه و حضورمخضرمان و تابعان در اين شهر سبب شد اين شهر نقش مهمي در سلسله‌هاي حديثي ايفا نمايد به‌طوري‌كه نام راويان بصري در سند بيش از ده درصد از روايات صحاح سته وجود دارد. زهد نيز از مباحث مهم در تفكر اسلامي و از محوري¬ترين اصول در نگاه متصوفه است اين رساله با روش توصيفي و تحليلي به شناسايي حلقه‌هاي حديثي در بصره و نقش آنها در شكل‌گيري مشي زاهدانه پرداخته است نتايج نشان مي دهد حلقه حسن بصري و ابن سيرين از شاخص¬ترين حلقه‌هاي بصره است كه در حوزه حديثي، كلامي و تفسيري در تقابل با يكديگر بودند. بصريان همچنين در رشد مشي زاهدانه نقش بسزايي داشتند. اين مطلب از گسترش روايات آنها در كتاب هاي زهد و تصوف در سده‌هاي بعد نمايان است. حدود ده تا بيست درصد روايات مطرح در كتاب الزهد ها از راويان بصري است. با بررسي ابعاد مشي زاهدانه در بُعد فردي و اجتماعي به دست آمد كه باوجود اهتمام زياد زاهدان بصري به عبادت و ترك دنيا، رويكرد آنها متعادل‌تر و زهد آنها بيشتر در مسير ارزش‌هاي اخلاقي و توجه به كسب حلال و استفادۀ شايسته از نعمت‌هاي دنيوي بوده و فقط در ميان برخي شاگردان حسن بصري گونه‌هايي از زهد افراطي ديده مي‌شود. در بُعد اجتماعي نوعي از انفعال، تساهل و انزواطلبي در برخورد با مسائل سياسي، اجتماعي و برخورد با حاكمان در بصره ديده مي‌شود كه بيشتر تحت تاثير ديدگاه كلامي بصريان است و آنها با ترويج رواياتي سعي داشتند اين رفتارهاي اجتماعي خود را توجيه كنند. بعد از حسن بصري گروهي از شاگردانش، مانند مالك بن دينار زهد را از حالت ساده خود به سوي يك مشرب فكري و عملي سوق دادند و زمينه شكل گيري تصوف را فراهم ساختند.
شماره ركورد
229720
دانشگاه
دانشگاه اصفهان
استاد مشاور
سيدعلي اصغر ميرباقري فرد
رشته تحصيلي
علوم قرآن و حديث
استاد راهنما
سيدمهدي لطفي