مطالعه و تحليل معماري فضاهاي دستكند در مجموعه ارگ بم (گونه¬شناسي، گاهنگاري و كاركرد)

1399/12/20

چكيده مجوعهارگبم، نمونهاي از يك معماري و شهرسازي دورهاسالمي محسوب ميشودكه اوج شكوفايي آن در بعد از اسالم بهخصوص قرون اوليه اسالمي بوده است. مجموعهارگبم، يكي ازشهرهاي مهم دوران اسالمي در ايالتكرمان و جنوبشرقايران بوده است. اين مجموعه داراي قسمت حاكمنشين، نظامي، عامهنشين و ربض است. اين مجموعه با استفاده از حصاري قطور داراي اليههاي معماري متعدد در طول دوران تاريخي خود از پيشازاسالم تا كنون، محصور شده است.در دلحصارپيراموني اين ارگ تاريخي، تعداد قابل توجهي از معماريدستكند وجود دارد. با مطالعه162فضاي دستكند موجود در حصار پيراموني ارگبم به استثناي دستكندهاي مدفون در آوار پس از زلزله1382، اين ضرورت پيش آمد تا علت گسترش اين فضاها از حيث موقعيت، كاربري وتاريخ ايجاد مورد بررسي و مطالعه قرار گيرد. پس از مطالعات اوليه اين نوع معماري،بررسي ميداني و جانمايي دستكندها بر روي نقشه حصار پيراموني ارگ انجام شده است. در اين پايانامه تالش شده تا ويژگيهايمختلف دستكندها، تعداد، موقعيت قرارگيري و عناصر معماري آنها مطالعه شود. سپس با مطالعات كتابخانهاي، به مقايسه دستكندهاي حصار پيراموني ارگبم با ساير دستكندهاي منطقهاي و فرامنطقهاي پرداخته شده است. هدف از اين پژوهش، گاهنگاري و تعيين كاربريهاي دستكندهاي حصار ارگبم از جمله كاربري- هاي آييني-مذهبي، اقتصادي (نوغانداري)، سيستم آبرساني و شيوه معيشت در راستاي مطالعات فضاهاي دستكند موجوددر حصار داخلي ارگبم است. در اين مطالعهفضاهاي دستكند بر اساس نوع شكل فضا (راستگوشه يا منحني) نيز مورد مطالعه و در نهايت بر اساس پالن دستكندهاي حصار پيراموني ارگبم به گونههاي تكبخشي، دوبخشي و چندبخشي تقسيم شدهاند. كليدواژگان فارسي:معمارياسالمي،معماري بومي، ارگبم،دستكند.

230303

دانشگاه جيرفت

دكتر سارا سقايي

دكتر سعيد اميرحاجلو