وضعيت شكل هاي مختلف پتاسيم در خاك هاي سه منطقه اقليمي متفاوت ايران

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مديريت منابع خاك

كارشناسي ارشد

پتاسيم يك عنصر مغذي ضروري براي گياهان، حيوانات و انسان‌ها بوده و در خاك به چهار شكل متفاوت در تعادل ديناميكي با يكديگر وجود دارد. پتاسيم غيرتبادلي و ساختماني مربوط به محتوي برخي كاني¬ها همانند فلدسپارها و ميكاها مي¬باشد، در حالي¬كه پتاسيم تبادلي به شكل يون¬هاي جذب شده بر روي كاني¬هاي رسي و مواد آلي وجود دارد. پتاسيم محلول در آب و قابل تبادل براي گياهان به‌راحتي در دسترس است، در حالي كه شكل غيرقابل تبادل پتاسيم به آهستگي در دسترس گياه قرار مي¬گيرد. اقليم يكي از مهمترين عوامل است كه بر روي وضعيت عناصر تغذيه‌اي تاثير جدي دارد. ليكن، وضعيت شكل‌هاي پتاسيم در خاكهاي ايران تحت تاثير اقليم عليرغم اهميت آن بصورت جامع بررسي نشده است. اين مطالعه با اهداف زير در خاك‌هاي سه منطقه اقليمي متفاوت ايران انجام شد:( الف) بررسي وضعيت شكل‌هاي مختلف پتاسيم ، (ب) بررسي رابطه بين فرم‌هاي مختلف پتاسيم در خاك با برخي از خصوصيات خاكها و ج) شناخت مهمترين عوامل موثر بر ميزان شكل‌هاي مختلف پتاسيم در شرايط متفاوت تكامل خاك‌هاي كشور. نمونه¬هاي خاك سطحي از سه منطقه اقليمي مختلف شامل 50 نمونه از منطقه خشك اصفهان، 45 نمونه از منطقه نيمه‌خشك چهارمحال و بختياري و ¬44 نمونه از منطقه نسبتا مرطوب در استان¬هاي گيلان و مازندران برداشته شد. پس از آماده‌سازي نمونه‌هاي خاك، شكل¬هاي مختلف پتاسيم شامل پتاسيم محلول پتاسيم تبادلي، پتاسيم غيرتبادلي و پتاسيم كل با روش¬هاي مرسوم عصاره‌گيري و مقادير آنها با دستگاه فليم فوتومتر اندازه‌گيري شد. توصيف آماري داده‌ها، تجزيه و تحليل آنها و بررسي ضريب همبستگي پيرسون داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار اس پي اس اس انجام شد. تجزيه واريانس داده‌ها انجام شد و ميانگين‌ها با استفاده از آزمون حداقل تفاوت معني‌دار مقايسه شدند. يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه اقليم نقش جدي در وضعيت شكل‌هاي پتاسيم دارد. ميزان پتاسيم كل و غيرتبادلي در خاك¬هاي شمال ايران بيشتر از خاك¬هاي چهارمحال‌‌وبختياري بدست آمد و خاك¬هاي منطقه اصفهان از اين نظر حد واسط دو منطقه ديگر بودند. به نظر مي¬رسد هواديدگي شديدتر خاك¬هاي شمال كشور احتمالا باعث شده است كه كاني¬هاي پتاسيم‌دار حساس‌تر بعد از آزادسازي پتاسيم به كاني¬هاي ديگر از جمله كاني¬هاي انبساط‌پذير تبديل شوند و تنها كاني¬هاي پتاسيم‌دار مقاوم در اين خاك¬ها باقي بمانند. به نظر مي¬رسد علت كاهش مقدار پتاسيم كل و غيرتبادلي در خاك¬هاي اصفهان نسبت به خاك¬هاي منطقه نيمه‌خشك حضور مقدار زياد كاني¬هاي غيرسيليكاتي فاقد پتاسيم بويژه كربنات¬ها باشد كه باعث رقت برخي از فرم¬هاي پتاسيم گرديده است. بيشترين ميزان پتاسيم تبادلي و همينطور پتاسيم قابل استفاده در خاك-هاي منطقه نيمه‌خشك بدست آمد. فراواني رس¬هاي با بار بالادر خاك¬هاي نيمه‌خشك در مقايسه با خاك¬هاي شمال از يك طرف و شستشوي بيشتركربنات¬ها و ساير كاني¬هاي غير‌سيليكاتي در منطقه نيمه‌خشك نسبت به منطقه اصفهان مي¬تواند اين موضوع را توجيه نمايد. خشكي وگرماي شديدتر در منطقه اصفهان باعث تجمع نمك¬ها از جمله املاح پتاسيم‌دار گرديده و لذا مقدار پتاسيم محلول در اين خاك¬ها افزايش يافته است. علاوه بر اقليم، پستي و بلندي نيز بر افزايش پتاسيم محلول در منطقه اصفهان موثر بوده است. بعلاوه، خاك¬هاي گيلان- مازندران كمبود پتاسيم قابل جذب بيشتري(3/52 درصد) نسبت به ساير مناطق داشتند و كمترين ميزان كمبود پتاسيم قابل جذب (4/4 درصد) مربوط به خاك¬هاي چهارمحال و بختياري بود. به نظر مي¬رسد هواديدگي پيشرفته‌تر خاك¬هاي شمال عامل عمده كاهش پتاسيم قابل جذب خاك¬هاي اين منطقه باشد. در مقابل، رقت مقدار پتاسيم به علت حضور مقدار قابل توجه آهك نيز توجيه‌كننده كاهش نسبي پتاسيم قابل جذب در خاك¬هاي خشك به نظر مي¬رسد. همبستگي‌هاي قوي و معني‌دار بين شكل‌هاي متفاوت پتاسيم در خاك¬هاي هر سه منطقه مطالعاتي ارتباط تعادلي شكل‌هاي پتاسيم را نشان داد. عليرغم اينكه خاك¬هاي مناطق مورد بررسي ذخاير پتاسيمي (پتاسيم كل) نسبتا خوبي هستند عمده پتاسيم موجود، به ويژه در خاك¬هاي شمال كشور، بصورت غيرتبادلي و ساختماني بوده و نزديك به نصف خاك¬هاي استان¬هاي شمالي و بخشي از خاك¬هاي دو منطقه ديگر داراي كمبود پتاسيم قابل جذب هستد. لذا، اقدامات مديريتي بايستي بر مبناي آزمايشات خاك¬ها انجام شود.

230358

منابع خاك و ارزيابي اراضي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان