بررسي پاسخ ژنوتيپ‌هاي گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) به تنش شوري، تغذيه برگي سولفات روي و افزايش غلظت دي اكسيد كربن

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

كشاورزي

دكتري

تنش شوري، به عنوان يكي از مهم‌ترين تنش‌هاي غير زيستي و افزايش غلظت دي‌اكسيد كربن اتمسفري، به عنوان يكي از پيامدهاي اصلي تغييرات اقليمي، آثار قابل توجهي بر گياهان دارند. گلرنگ (Carthamus tinctorius L.)به عنوان يك گياه دانه روغني مهم با تحمل نسبي به شوري مي‌تواند گزينه مناسبي براي كشت در مناطق شور باشد. پژوهش حاضر به بررسي بر هم كنش تنش شوري، محلول‌پاشي سولفات روي و افزايش غلظت دي‌اكسيد كربن بر خصوصيات مورفولوژيك، فيزيولوژيك و بيوشيميايي گلرنگ در دو آزمايش مزرعه‌اي و گلخانه‌اي پرداخته است. در آزمايش مزرعه‌اي، تنش شوري با استفاده از كلريد سديم در دو سطح (2 و 12 دسي زيمنس بر متر) و محلول‌پاشي سولفات روي با غلظت 3 در هزار در دو مرحله (شروع گلدهي و 10 روز پس از آن) روي 9 ژنوتيپ گلرنگ اعمال شد. تنش شوري باعث كاهش عملكرد دانه، عملكرد كاه، ارتفاع بوته، درصد و عملكرد روغن، محتواي نسبي آب برگ، غلظت كلروفيلa، b، كاروتنوئيدها، Fv/Fm، شاخص پايداري غشا، بهره‌وري مصرف آب، غلظت پتاسيم، كلسيم، روي و نسبت پتاسيم به سديم شد، در حالي كه غلظت مالون‌دي‌آلدئيد، پرولين، فعاليت آنزيم‌هاي كاتالاز، پراكسيداز، آسكوربات پراكسيداز و غلظت سديم را افزايش داد. محلول‌پاشي سولفات روي باعث افزايش عملكرد دانه، عملكرد كاه، شاخص برداشت، كارآيي مصرف آب، درصد و عملكرد روغن، غلظت روي، نسبت پتاسيم به سديم، غلظت كلروفيلa، b، كاروتنوئيدها، Fv/Fm، محتواي نسبي آب برگ، شاخص پايداري غشا و فعاليت آنزيم‌هاي كاتالاز، پراكسيداز و آسكوربات پراكسيداز شد. همچنين غلظت مالون‌دي‌آلدئيد، پرولين، سديم و كلسيم را كاهش داد. ژنوتيپ اراك به‌عنوان ژنوتيپ برتر در شرايط مزرعه‌اي شناسايي شد. در آزمايش گلخانه‌اي، دو سطح دي‌اكسيد كربن (400 و 700 ميكرومول بر مول) و سه سطح شوري (شاهد، 6 و 12 دسي زيمنس بر متر) روي 4 ژنوتيپ گلرنگ اعمال شد. افزايش غلظت دي‌اكسيد كربن باعث افزايش وزن خشك اندام هوايي، وزن خشك ريشه، حجم ريشه، وزن دانه، درصد روغن، Fv/Fm، محتواي نسبي آب برگ، غلظت كلروفيلa، b، كاروتنوئيدها، شاخص پايداري غشا، غلظت پتاسيم، نسبت پتاسيم به سديم، بهره‌وري مصرف آب و شاخص‌هاي تحمل شوري (STI, CSI, YSI) شد، در حالي كه غلظت پراكسيد هيدروژن، غلظت سديم و پرولين را كاهش داد. تنش شوري متوسط در شرايط دي‌اكسيد كربن بالا، وزن خشك اندام هوايي، وزن دانه، بهره‌وري مصرف آب و شاخص‌هاي تحمل شوري را افزايش داد اما تنش شوري شديد باعث كاهش وزن خشك اندام هوايي در همه ژنوتيپ‌ها به جز PI-301055 شد و وزن دانه را در ژنوتيپ اراك كاهش داد. ژنوتيپ‌هاي كوسه و C411 به عنوان ژنوتيپ‌هاي برتر در شرايط آزمايش گلخانه‌اي شناسايي شدند. به طور كلي، محلول‌پاشي سولفات روي مي‌تواند به عنوان يك راهبرد مديريتي براي كاهش آثار منفي تنش شوري در گياه گلرنگ استفاده شود، اگرچه اثربخشي اين روش به ژنوتيپ و شدت تنش بستگي دارد. همچنين، افزايش غلظت دي‌اكسيد كربن به عنوان يكي از پيامدهاي تغيير اقليم، مي‌تواند آثار مثبت و يا منفي بر رشد و عملكرد گلرنگ داشته باشد كه اين پيامدها تحت تنش شوري و بسته به ژنوتيپ متفاوت است.

230937

آگروتكنولوژي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان