بررسي اثر عصاره هيدرو الكلي گياه مارچوبه Asparagus Officinalis L بر آسيب‌هاي ناشي از سيكلوفسفاميد در اسپرماتوژنز و شاخص‌هاي بافت‌شناسي بيضه موش‌هاي صحرايي

زيستشناسي جانوري- زيست شناسي سلول و تكويني

3/5/2022 12:00:00 AM

سرطان يك اصطلاح عمومي است، كه به مجموعه‌اي از بيماري‌هاي خطرناك اطلاق مي‌شود؛ كه ممكن است در بخش‌هاي مختلفي از بدن تأثير گذارد. سرطان دومين عامل مرگ و مير را پس از بيماري‌هاي قلبي و عروقي دارا مي‌باشد. درمان انواع سرطان‌ها بسيار پيچيده بوده و كشف داروهاي جديد ضد سرطان، با اثر بخشي بالا، سميت كم كه به صورت انتخابي بر سلول‌ها تأثير گذاشته و ارزان باشند، از دغدغه‌هاي داروسازان است. سيكلوفسفاميد يك داروي ضدسرطان است كه سبب آلكيلاسيون DNA درسلول‌ها مي‌شود. سيكلوفسفاميد يكي پركاربردترين داروهاي شيمي درماني الكيله كننده، جهت درمان انواع مختلفي از سرطان‌ها و همچنين درمان بيماري‌هاي خود ايمن مي‌باشد. اين دارو علاوه بر خواص درماني، داراي عوارض جانبي متعددي از جمله سميت توليدمثل مي‌باشد. سيكلوفسفاميد با ايجاد استرس اكسيداتيو روي سلول‌هاي طبيعي و در حال تقسيم بدن به‌خصوص آن‌هايي كه سرعت تكثير بالايي دارند، از جمله سلول‌هاي مغز استخوان، روده و بيضه اثرات جانبي‌اش را اعمال مي‌كند. در مطالعات آزمايشگاهي هم ثابت شده كه سيكلوفسفاميد باعث تغييرات بافتي در بيضه حيوانات مي‌شود. تحقيقات زيادي هم نقش بارز سيكلوفسفاميد را در كاهش وزن اندام توليدمثل و كاهش سنتز DNA و پروتئين در اسپرماتوگوني‌ها و تغييرات بيوشيميايي بافت بيضه و اپيديديم و بي‌نظمي ترشح گناد‌ها را ثابت كرده است. امروزه از گياهان دارويي به خصوص گياهان غني از تركيبات پلي‌فنلي و فلاونوئيد به خاطر داشتن خاصيت آنتي‌اكسيدان به عنوان عامل حفاظتي استفاده مي‌شود؛ از اين رو در اين پژوهش از مارچوبه كه داراي تركيبات ضد‌سرطاني و آنتي‌اكسيداني همچون ساپونين‌ها، فلاونوئيدها و هيدروكسي سينامات‌ها مي‌باشد، استفاده شد. ساير تركيبات مارچوبه شامل اسيدهاي‌آمينه، آنتوسيانين‌ها، روغن‌هاي فرار، تانن و رزين و... مي‌باشد. براي انجام اين پژوهش تعداد 36 سر موش صحرايي نر با محدوده وزني 220 گرم استفاده شد كه پس از يك هفته سازگاري با محيط، به صورت كاملاً تصادفي به 6 گروه شامل يك گروه كنترل، گروه سيكلوفسفاميد، دو گروه مارچوبه با دوز پايين و بالا و همچنين دو گروه سيكلوفسفاميد به همراه مارچوبه با دوز پايين و بالا تقسيم شدند. مدت زمان تيمارها 28 روز در نظر گرفته شد. بعد از 2 روز از آخرين دوز حيوانات وزن شدند و پس از خونگيري از قلب آن‌ها براي اندازه‌گيري مقادير آنزيم‌هاي سرمي گلوتاتيون پراكسيداز و مالون‌دي‌آلدهيد، حيوانات به روش آسان كشي تشريح شدند. هم چنين نمونه هاي اسپرم نيز از اپيديدم گرفته شد تا پارامترهاي اسپرم بررسي گردد. پس از تشريح، بيضه رت‌ها نيز وزن شد و هم چنين مقاطع بافتي از بيضه‌ها تهيه گرديد. نتايج در گروه دريافت كننده سيكلوفسفاميد تنها وزن بدن، بيضه، اپيديدم به‌طور معني‌دار (P <0/05) نسبت به گروه كنترل كاهش داشت. شاخص‌هاي اسپرماتوژنز و پارامترهاي مورفومتريك در اين گروه نسبت به گروه كنترل كاهش معني‌دار (P <0/05) نشان دادند؛ و تغييرات مورفولوژيكي در بافت بيضه كه شامل آتروفي لوله‌هاي مني‌ساز، واكوئل‌دار شدن، پرخوني عروق خوني، تجمع مايعات ناشي از ادم بافتي و افزايش فضاي بينابيني در بافت همبندي مشاهده شد. در بررسي بيوشيميايي گروه سيكلوفسفاميد ميزان گلوتاتيون پراكسيداز در سرم كاهش و ميزان مالون دي‌آلدهيد در بافت بيضه افزايش معني‌داري (P <0/05) نسبت به گروه كنترل نشان داد. گروه بدون سيكلوفسفاميد هم نسبت به كنترل مفيد بوده و افزايش طبقات اپيتليوم اسپرم‌زا را داشته است. بررسي‌هاي مقايسه ميانگين نشان داد كه مارچوبه داراي خواص آنتي‌اكسيداني و ضدآپوپتوزي بر اثرات تخريبي سيكلوفسفاميد در بافت بيضه و سلول اسپرماتوژنيك مي‌باشد. مارچوبه باعث بهبود قابل توجهي در تمامي پارامترها شد. به نظر مي‌رسد تركيبات موجود در مارچوبه باعث مهار توليد متابوليت‌هاي فعال حاصل از سيكلوفسفاميد و اثرات مخرب آن بر بافت بيضه مي‌گردد.

231148

دانشگاه اردکان

صالحي الهام Salehi Elham , مروتي شريف‌آباد مجيد Morovati Sharifabad Majid