بررسي نقش جزاير حرارتي و كاربري اراضي بر كميت و كيفيت آب زيرزميني دشت يزد - اردكان

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

9/15/2024 12:00:00 AM

افزايش جمعيت و در نتيجه آن افزايش تغييرات كاربري اراضي و بهره¬‌برداري بي‌¬رويه از منابع آب زيرزميني نه تنها باعث كاهش كميت بلكه سبب تخريب كيفيت اين منابع ارزشمند شده است. بنابراين لازم است كه در نواحي مختلف نقش كاربري اراضي و دماي سطح زمين بر روي منابع آب زيرزميني ارزيابي و بررسي شود. در اين راستا در پژوهش حاضر به بررسي نقش جزاير حرارتي و كاربري اراضي بر كميت و كيفيت آب زيرزميني دشت يزد - اردكان پرداخته شده است. براي اين منظور ابتدا نقشه¬هاي كاربري اراضي، شاخص رطوبت (NDMI)، شاخص پوشش گياهي (NDVI) و دماي سطح زمين (LST) با استفاده از تصاوير لندست 5 و 7 و 8 با دقت مكاني 30 متر در سال¬هاي 2005، 2010، 2015، 2020 و 2023 به منظور بررسي دقيق¬تر روند تغييرات تهيه شدند. نقشه¬هاي كاربري اراضي نشان دادند، در سال 2023 درصد كاربري¬هاي شهر و مراتع به ترتيب به ميزان 05/1 درصد و 52/13 درصد نسبت به سال 2005 افزايش پيدا كرده ولي كاربري¬هاي اراضي باير، باغات، كشاورزي به ترتيب به ميزان 61/3، 1/0، 86/10 درصد نسبت به سال 2005 كاهش پيدا كرده است. نقشه¬هاي تغييرات دماي سطح زمين نشان دادند، در سال 2005 حداكثر و حداقل دما 15/63 و 77/0 درجه سانتي¬گراد است در حالي¬كه در سال 2023 حداكثر و حداقل دما به ترتيب 05/60 و 37/14 درجه سانتي¬گراد حاصل شد كه در سال 2023 حداكثر دما نسبت به سال 2005 كاهش و ميانگين دما افزايش يافته است. نقشه¬هاي تغييرات NDMI هم¬چنين نشان دادند، در سال 2005 حداكثر و حداقل NDMI به ترتيب برابر 34/0 و 24/0- است در حالي¬كه در سال 2023 حداكثر NDMI برابر 31/0 و حداقل NDMI برابر 30/0- است كه در سال 2023 حداكثر و ميانگين NDMI نسبت به سال 2005 كاهش پيدا است. نقشه¬هاي تغييرات NDVI نيز نشان دادند، در سال 2005 حداكثر و حداقل NDVI به ترتيب برابر 40/0 و 07/0- است و در سال 2023 حداكثر NDVI برابر 46/0 و حداقل NDVI برابر 16/0- است كه در سال 2023 حداكثر NDVI نسبت به سال 2005 افزايش يافته و ميانگين NDVI كم¬تر شده ولي تفاوت چنداني نسبت به سال 2005 نداشته است. بنابراين سال 2005 از لحاظ پوشش گياهي وضعيت ضعيف¬تري نسبت به سال 2023 دارد. در نهايت بين تغييرات كاربري‌هاي اراضي و پارامتر¬هاي كمي و كيفي آب زيرزميني و بين تغييرات دما و پارامتر¬هاي كمي و كيفي آب زيرزميني همبستگي پيرسون گرفته شد. به طور كلي مي¬توان بيان كرد كه افزايش اراضي كشاورزي، باغي و شهري در كاهش سطح آب زيرزميني مؤثر بوده است. همچنين در كاربري¬هاي كشاورزي، باغي و شهري به ويژه در سال¬هاي اخير، غلظت اكثر پارامتر¬هاي كيفي آب شامل؛ آنيون، كاتيون، كلسيم، كلر، هدايت الكتريكي آب، بي¬كربنات، پتاسيم، سديم، نسبت جذب سديم و مواد جامد محلول در آب افزايش يافته و باعث كاهش كيفيت آب زيرزميني شده است. نتايج همبستگي بين تغييرات دمايي و پارامتر¬هاي كمي و كيفي آب زيرزميني نيز نشان داد كه افزايش دما تأثير معني¬داري در كاهش سطح آب زيرزميني در طول دوره آماري داشته و همچنين زياد شدن دما تأثير معنا¬داري در افزايش غلظت پارامتر¬هاي آنيون، كلر، هدايت الكتريكي آب و پتاسيم داشته است. با توجه به نتايج بدست آمده مي‌توان اظهار كرد جزاير حرارتي و كاربري اراضي بر كميت و كيفيت آب زيرزميني در دشت يزد–اردكان تأثيرگذار بوده است.

231662

دانشگاه اردکان

سلطاني گردفرامرزي سميه Soltani-Gerdefaramarzi Somayeh