بررسي و نقد جريان هاي تاويل گراي روايت محور شيعه در تفسير قرآن كريم (جريان شناسي- مباني- روش ها)

دكتري

«تاويل گرايي» يكي از گرايش هاي مهم در حوزه فهم و تفسير قرآن، به شمار مي¬رود كه از صدر اسلام بوجود آمده است و همچنان ادامه دارد. «تاويل گرايي» يعني تاكيد و تمسك بر باطن و معاني باطني و تاويلي آيات و دخالت بيش از حد عقل و ذوق شخصي مفسر در فهم و تفسير قرآن. روش شناسي و بررسي اصول و مباني جريان هاي تاويل گرا از اهميت بسزايي برخوردار است؛ زيرا بررسي مباني و روش ها در حقيقت نوعي وضعيت‌سنجي، بررسي و تحليل محتوايي و حتي شكلي تفاسير به شمار مي‌آيد و در بهبود وضعيت موجود تفاسير و رسيدن به نقطه مطلوب به كار خواهد آمد. اين تحقيق درصدد است تا رويكرد هاي تاويل گراي شيعه را در ابتدا جريان شناسي كرده و سپس به بررسي مباني و روشهاي آنان بپردازد. رويكرد هاي تاويل گرا به سه دسته رويكرد روايت محور، رويكرد عقل محور و رويكرد شهود محور تقسيم مي¬شوند. به دليل گستردگي موضوع در اين رساله فقط به رويكرد روايت محور پرداخته شده است. رويكرد روايت محور خود به سه دسته غلات، اسماعيليان و اخباريان تقسيم مي¬شوند. لذا در اين رساله هر كدام از اين جريان ها در ابتدا جريان شناسي شده و سپس به مباني و روش¬هاي آنها (غلات- اسماعيليه- اخباريه) در تفاسير پرداخته شده است. ناگفته نماند كه در هر يك از اين جريان ها فقط به بررسي موردي دو كتاب پرداخته شده است. بر اساس تحقيقات صورت گرفته در حالت كلي جريان هاي تاويل گرا تقريبا يكسري مباني و روش هاي مشتركي داشته و هركدام از جريانات مباني¬اي مختص گرايشات و اعتقادات خاص مذهبي خود نيز دارند اما چون اين جريانات نقطه عطف مشتركي دارند آن تفاوت¬ها نيز يا اندك است و يا جزئي. البته ناگفته نماند كه اخباري ها نسبت به دو رويكرد غلات و اسماعيليه نزديك تر به شيعه اثني عشري هستند. روش كار در اين تحقيق بصورت گردآوري اطلاعات به روش اسنادي-كتابخانه اي است و براي نقد و تحليل هاي ارائه شده در اين تحقيق از روش توصيفي-تحليلي استفاده مي¬شود.

231975

دانشگاه اصفهان

امير احمدنژاد

علوم قرآن و حديث

مهدي مطيع