توزيع و منشاءيابي تركيبات PAHs در رسوبات سطحي و مغزه‌رسوبي مخزن سد زاينده‌رود

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

هيدروكربن‌هاي آروماتيك چند حلقه‌اي (PAHs) به دليل سرطان‌زايي و سميت محيطي مورد توجه زيادي قرار گرفته‌اند. پايش تركيبات PAHs در رسوبات مخازن سدهاي بزرگ كه منبع تامين آب شرب هستند، اهميت دو چندان دارد. چرا كه مي‌تواند وضعيت حال حاضر و گذشته‌ي ورود اين آلاينده‌ها به مخزن سد را نشان دهد و مبناي تصميم‌گيري به منظور مديريت كاهش آلودگي ورودي به منبع آب گردد. با توجه به رشد روزافزون جمعيت، توسعه‌ي بخش‌هاي كشاورزي و صنعتي و افزايش تقاضاي آب، اهميت اينگونه مطالعات در سد زاينده‌رود بيشتر آشكار مي‌شود. اين مطالعه با هدف بازسازي وضعيت آلودگي، تعيين پراكنش مكاني، زماني و منشا تركيبات PAHs در رسوبات سطحي و مغزه‌ رسوبي مخزن سد زاينده‌رود انجام گرفت. بدين منظور غلظت 16 تركيب PAHs در 19 نمونه رسوب سطحي و يك مغزه رسوبي (C250m) كه در سال 1401 نمونه‌برداري شده‌است، با استفاده از دستگاه كروماتوگرافي گازي- طيف‌سنجي جرمي (GC- MS) اندازه‌گيري شد. همچنين ارتباط متغيرهاي فيزيكي وشيميايي نمونه‌هاي رسوب (درصد رطوبت، چگالي ظاهري، چگالي خشك، درصد ماده‌آلي، هدايت الكتريكي، pH و اندازه ذرات رسوب) با غلظت مجموع 16 تركيب PAHs از طريق ضريب همبستگي اسپيرمن بررسي شد. دامنه تغييرات غلظت كل 16 تركيب PAHs در رسوبات سطحي و مغزه‌ رسوبي مخزن سد به ترتيب 6/66 - 1/11 و ng g-19/85 -3/18 بدست آمد. الگوي توزيع مكاني غلظت تركيبات PAHs تغييرات افزايشي يا كاهشي به سمت تاج سد نشان نداد. افزايش غلظت تركيبات PAHs به ترتيب در عمق‌هاي 2-4، 16-17، 22-24، 24-26، 26-28 و 56-58 سانتي‌متري مغزه رسوبي C250m، مشاهده شد. منشا غالب تركيبات PAHs در رسوبات سطحي و مغزه‌ رسوبي مخزن سد زاينده‌رود پايروژنيك و مخلوطي از پتروژنيك و پايروژنيك است. افزايش بار تركيبات PAHs در عمق‌هاي 5/25، 5/28 و5/54 سانتي‌متري مغزه رسوبي C250m مشاهده شد. از بين عوامل محيطي مختلف، سيلاب‌هاي شديد مربوط به اوايل دهه 1380 به عنوان عامل اصلي افزايش بار تركيبات PAHs شناخته شد. ترسالي و عدم تخليه رسوب نقش بيشتري در افزايش نرخ رسوبگذاري سد زاينده‌رود داشته است.

232851

آلودگي هاي محيط زيست

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان